آداب و رسوم یلدا در چهار گوشه ایران

​آداب و رسوم یلدا در چهار گوشه ایران + فیلم

مردم کشورمان به سنت چند هزار ساله یلدا پایبند هستند و هنوز آداب و رسوم این شب طولانی در همه جای ایران اجرا می‌شود.

یلدا به فاصله زمان بین غروب آفتاب از ۳۰ آذر یعنی آخرین روز پاییز تا طلوع آفتاب در اول ماه دی یعنی نخستین روز زمستان گفته می‌شود.

خوردن تنقلات، قصه گویی بزرگان و ریش سفیدان برای جوان تر‌ها و دیگر اعضای فامیل و همچنین تفالی به دیوان حافظ از دیگر آیین‌های مرسوم این شب باستانی است.

یلدا برگرفته از یک واژه سُریانی است که به تولد و زایش معنی شده است.

سریانی زبان رایج مسیحی‌ها بوده است که از تحقیق و بررسی در کتب تاریخی واژه نامه‌ها کسب شده است دانشمند بزرگ و تقویم شناس ابوریحان بیرونی با نام میلاد اکبر از شب یلدا یاد می‌کند و آن را میلاد خورشید دانسته است.

​

چله شو مازندرانی‌ها به صرف سبزی پلو ماهی، فسنجان و آواز امیری

شب یلدا در تمام مناطق ایران با برگزاری مراسم شب نشینی و جشن و سرور و خوردن خوراکی های خوشمزه زمستانی و البته گاهی هم تابستانی (هندوانه) همراه است.

شب یلدا یا به زبان محلی چله شو در مازندران آیین و رسوم خاصی دارد، تدارکات این شب مهم از چند روز قبل آغاز می‌شود و در آخرین روز ماه پاییز کار‌ها همراه با خانه‌تکانی ، دانه کردن انار و پاک کردن برنج برای شام ادامه پیدا می‌کند.

یکی دیگر از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران به خصوص در مناطقی مثل کلاردشت این است که از سال‌های دور رسم بر این بوده که حتما در شب یلدا سبزی پلو همراه با مرغ، اردک یا ماهی بخورند و با خوردن این غذا به استقبال زمستان بروند.

فسنجان با مرغ یا اردک و نیز کوکو سبزی هم یکی دیگر از غذا‌های مخصوص مهمانی شب یلدا در اغلب شهر‌ها و روستا‌های مازندران است.

خوردن انار، ماست، میوه، آجیل و تنقلاتی مثل گندم برشته، تخم بو داده هندوانه و کدو، کدو حلوایی پخته و مزه‌دار شده با دارچین و عسل و آجیل و میوه خشک که به همه آن‌ها شب چره می‌گویند، از جمله آداب و رسوم شب یلدا در مازندران است.

در سفره شام شب یلدا حتما باید یکی از انواع برنج تدارک دیده شود، چون به اعتقاد قدیمی‌ها خوردن برنج یا گندم در این شب شگون دارد و به سفره آن‌ها در تمام روز‌های سال برکت می‌دهد.

در مازندران معمولا رسم بر این است که اگر افراد فامیل برای شام دور هم جمع نشوند حتما برای شب نشینی بعد از شام با هم از چند روز قبل قرار و مدار می‌گذارند و معمولا همه افراد برای شب نشینی به خانه بزرگ‌تر فامیل می‌روند و تا پاسی از شب با خوردن خوراکی‌های مخصوص شب یلدا بیدار می‌مانند و گاهی هم برای سرگرمی با هم کشتی می‌گیرند یا مچ می‌اندازند، شعر‌ها و آواز‌های قدیمی برای شب یلدا به زبان مازندرانی و منظومه‌های امیری و طبری می‌خوانند یا با اشعار حافظ فال می‌گیرند.

پخت انواع کیک و شیرینی سنتی بانوان مازندرانی

کیک و انواع شیرینی دستپخت زنان و دختران خانه از جمله خوشمزه‌ترین تنقلات و دسر شب یلدا یا چله شو هستند.

یکی از خوشمزه‌ترین شیرینی‌های خانگی که در گذشته برای چله شو پخته می‌شد پشت زیک یا همان سوهان کنجدی است که با نیشکر درست می‌شود.

حافظ خوانی در شب یلدا

معمولاً در شب یلدا رسم بر این است که صاحب خانه، دیوان حافظ را به بزرگتر فامیل که سواد دارد، می‌دهد و سپس هر یک از میهمانان نیت کرده و بزرگِ مجلس، این جمله را می‌گوید و تفالی به گنجینه حافظ می‌زند: «ای حافظِ شیرازی/ تو محرم هر رازی/ بر ما نظر اندازی/ قسم به قرآن مجیدی که در سینه داری...» یا هر چیزی شبیه به این.

گرفتن فال حافظ یکی از رسوم پرطرفدار شب یلدا در همه جای ایران است.

برپایی دو شب چله در اصفهان

در استان اصفهان از زمان قدیم آیین‌ها و رسوم ویژه‌ای برای برگزاری شب یلدا وجود داشته که در حال حاضر نیز به صورت کم و بیش ادامه دارند.

رسوم اصفهانی‌های قدیم در آداب و رسوم شب یلدا در ایران اول از همه به این باور دارد که زمستان به دو بخش چله و چله کوچک تقسیم می‌شود.

آیین برگزاری شب چله در اصفهان به دو نام چله زری (مونث) و آداب و رسوم شب یلدا در شهر‌های مختلف ایران عمو چله (مذکر)! تقسیم می‌شود.

اصفهانی‌ها ۲ شب را به عنوان شب چله برپا می‌کردند و آیین‌های مخصوص به این شب را به جا می‌آوردند و آیین برگزاری شب چله در اصفهان به صورت خانوادگی است.

در این شب، خانواده‌های اصفهانی با پهن کردن سفره‌ای با عنوان سفره‌ی شب چله این شب را جشن می‌گرفتند، مثلا اصفهانی ها، هندوانه را به‌عنوان نمادی کروی شکل از خورشید و قدرت درونش می‌دانند و آن را سر سفره می‌آورند.

یلدایی باشکوه در آذربایجان شرقی

آذری‌ها از نظر آداب و رسوم شب یلدا در ایران یکی از مردمانی هستند که برای زنده نگه داشتن این شب به یاد ماندنی برای خود آداب و رسوم ویژه‌ای دارند که در نوع خود بی نظیر است.

اکثر مردم آذربایجان در شب یلدا چیلله قارپیزی یا همان هندوانه‌ شب چله می‌خورند و معتقدند با خوردن هندوانه، لرز و سوز سرما به تنشان تاثیر نداشته و اصلا سرمای زمستان را تا آمدن بهار حس نخواهند کرد.

در بیشتر شهر‌ها و روستا‌های آذربایجان شرقی هم رسم این است که کسانی که نامزد و یا در شرف ازدواج هستند در دوران نامزدی در این شب برای همسران خود خوانچه یا طبق می‌فرستند.

جالب است بدانید که اقوام در هر چه بهتر بودن این خوانچه‌ها به خانواده‌های عروس و داماد کمک می‌کنند، محتویات این خوانچه‌ها عبارتند از شیرینی، پرتقال، سیب، انار، هندوانه، آیینه و پارچه است که زنان فامیل هدایایی به منزل داماد می‌آورند و جشن می‌گیرند.

​

آداب و رسوم یلدا در مرکزی

اغلب مردم این خطه در شب چله؛ برنج، مرغ و آش شیر پخته و بعداز شام نیز از تنقلات موجود در منزل شامل قاورقا یا گندم برشته با شاهدانه، آجیل، لبو، هویچ، حلوای گردو انواع میوه، خربزه، هندوانه و خشکبارهایی چون انگور، بادام و سنجد میل می‌کنند.

بزرگ خانواده هم در حالی که با چاقو هندوانه را می‌برد، می‌گوید: قادا بلامیزی بو گئجه کوسَدوخ که به این معنی است که بلایای خودمان را امروز بریدیم.

در آخر هم، بزرگان خانواده به نقل حکایات و داستان‌هایی از حماسه‌های ملی مانند اصلی و کرم، بایاتی خواندن و ضرب المثل می‌پردازند و شب را به پایان می‌رسانند.

زنده نگه داشتن داستان‌های کهن در یلدای کرمانشاه

آداب و رسوم شب یلدا در بین مردم استان کرمانشاه با شعر خواندن، قصه گفتن، فال حافظ گرفتن و آجیل خوردن به شادی و پایکوبی برگزار می شود.

میوه‌هایی که دراین شب خورده می‌شود، همگی به گونه‌ای نمادی از خورشید هستند. این میوه‌ها عبارتند از هندوانه، انار سرخ، سیب سرخ و یا لیموی زرد.

در این شب خوردنی‌هایی از قبیل آجیل، راحت الحلقوم، مشکل گشا، شیرینی محلی به خصوص نان پنجره ای، کاک و نان برنجی میل می کنند. یکی از آداب زیبایی که در استان کرمانشاه وجود دارد؛ گرفتن فال حافظ است .

​

کف زنی، آیینی سنتی برای یلدای مردم خراسان جنوبی

آداب و رسوم شب یلدا در خراسان جنوبی، کمی متفاوت‌تر از نقاط دیگر برگزار می‌شود و یکی از آیین‌های ویژه شب یلدا در استان خراسان جنوبی برگزاری مراسم کف زدن است.

در این مراسم ریشه‌ گیاهی به نام چوبک را که در خراسان به بیخ معروف است، در آب می‌خیسانند و پس از چند بار جوشاندن، در ظرف بزرگ سفالی به نام تغار می‌ریزند.

مردان و جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام دسته گز مایع مزبور را آن قدر هم می‌زنند تا به صورت کف درآید.

برای این که کف خوبی از این ماده حاصل شود باید این کار در محیط سرد صورت گیرد.

در نهایت کف آماده شده با مخلوط کردن شیره‌ شکر آماده‌ خوردن شده و با مغز گردو و پسته تزئین می‌شود و برای پذیرایی مهمانان برده می‌شود.

جوان تر‌ها این کف‌ها را قبل از این که قابل خوردن شوند، به سمت یکدیگر پرتاب می‌کنند و یا به سر و روی هم می‌مالند و سپس به شادی می‌پردازند.

​

آجیل مشگل گشای قزوینی‌ها در یلدا

قزوینی‌ها نیز از نظر آداب و رسوم شب یلدا در ایران سبک خاص خودشان را دارند.

قزوینی‌ها ابتدا به دیدار بزرگ تر‌های خود می‌روند و برای آن‌ها میوه‌های خشک و میوه‌های سرخ رنگ که به آن‌ها شب چره می‌گویند، می‌برند، زیرا از نظر آنان این کار شگون دارد.

در این شب اغلب مردم قزوین با خوردن سبزی پلو با ماهی دودی و سپس هندوانه، انار، انواع تنقلات از جمله کشمش، گردو، تخمه، آجیل مشگل گشا و انجیر خشک، شب نشینی خود را به اولین صبح زمستانی می‌رسانند.

به عقیده بانوان سالخورده قزوینی، اگر دراین شب ننه سرما گریه کند باران می‌بارد، اگر پنبه‌های لحاف بیرون بریزد برف می‌آید و اگر گردنبند مراوریدش پاره شود، تگرگ می‌آید.

برای حفظ سنت‌های قدیمی شمالی، جنوبی، شرقی و غربی بودن مهم نیست، مهم دورهم نشینی خانوادگی و ایجاد صمیمیت بین مردم است.

یلدا یعنی یادمان باشد که زندگی آنقدر کوتاه است که یک دقیقه بیشتر با هم بودن را باید جشن گرفت.

Play Video

کد ویدیودانلود

فیلم اصلی

گزارش از سیده حکیمه موسوی ازنی

​

یلدای کهنسال زیر سایه تحولات مدرن

​

یلدای کهنسال زیر سایه تحولات مدرن/ چیلله گئجه‌سی بهانه‌ای برای اثبات زیبایی زندگی

رسیدن یلدایی که برای ما طعم چیلله‌گئجه‌سی دارد، بهانه‌ایست برای اثبات زیبایی زندگی؛ برای اینکه یادمان بماند همه این تلاطم برای ماندگار شدن روزهایی است که می‎خواهیم خاطره‌اش را زندگی کنیم.

اولین یلدای قرن از پس روزهایی خاکستری رسید، یلدایی که می‌خواهد یادآور روشنایی و تولد زندگی باشد؛ یلدایی که زیر هاله سنگین سرب و مازوت و آلودگی هوا، خاطرات اندوه‌بار کرونا، گرانی شگفت انگیز اقلام چلله‌ای، تشریفات ضروری و غیر ضروری، و گسترش خزنده زرق و برق و رسوم تازه متولد شده، کمر خم کرده و آنچنان دست به عصا شده که معلوم نیست با این شرایط، چه چیزی از روزهای اصالت و خاطراتش را به یادگار نگاه دارد.

رسیدن یلدایی که برای ما طعم چیلله‌گئجه‌سی دارد، بهانه‌ایست برای اثبات زیبایی زندگی؛ برای اینکه یادمان بماند همه این تلاطم برای ماندگار شدن روزهایی است که می‎خواهیم خاطره‌اش را زندگی کنیم.

​

یلدایی برای زندگی...

هنوز که هنوز است، یلدا محور تمرکز بسیاری از خانواده هاست برای به جا آوردن رسم و رسومی که از گزند زمان در امان نمانده و هر روز چهره ای دیگر می‌یابند.

مدیر یکی از مجموعه های خدمات مجالی در این باره می‌گوید: این سالها هزینه اصلی و عمده سفره یلدایی را هزینه آجیل تشکیل می‌دهد؛ هزینه ای که می تواند تا چند میلیون تومان بالا برود و به همین جهت معمولا خرید این را به عهده سفارش دهنده می‌گذاریم تا با سلیقه و بودجه خودش انجام دهد. هندوانه آرایی، میوه آرایی، گل آرایی، شیرینی آرایی و مواردی از این دست هم هست.

میترا می‌گوید: در این چند سالی که مشغول کار مجالس هستم، رشد عجیب هزینه ها بسیار محسوس بوده. موارد اولیه و وسایل مورد نیاز در بخشهای مختلف گران شده و این افزایش قیمت به شکل تصاعدی بوده، این موضوع هم دستمزد سازنده را بالا می برد هم هزینه تمام شده برای مشتری را؛ و این چیزی است که در بلند مدت می‌تواند کسب و کارمان را به مخاطره بکشاند.

این فعال تزییناتی امیدوار است بهانه های شادی مردم بسیار پر تعداد باشد و هزینه ها جوری باشد که همه بتوانند خاطرات زیبایی را برای سالهای بسیار زندگی شان ثبت کنند، برای روزهای بی خاطره و تنهایی حتی…

​

یلدا شب همراهی است

یکی دیگر از اضلاع میز یلدایی، هدایای یلدایی است.

محمد، چند سالی هست که به ساخت زیورآلات کوچک می‌پردازد و رفته رفته آنقدر کارش گرفته که از الان برای چند ماه آینده وقت خالی ندارد. می‌گوید بعد از گذراندن یک دوره آموزشی تخصصی و مطالعه فراوان و دیدن نمونه های بسیار داخلی و خارجی، ابزار و وسایل محدودی تهیه کردم و دست‌ساخته‌هایم را در صفحه شخصی‌ام به نمایش گذاشتم. رفته رفته تعداد افرادی که در مورد کارهایم می‌پرسیدند و سفارش داشتند زیاد شد، مجبور شدم هم وسایل بیشتری بگیرم و هم صفحه‌ای خاص این دست‌ساخته‌ها باز کنم.

​

می‌گوید شب‌های منتهی به یلدا حتی دو سه ساعت هم خواب ندارد تا سفارش‌های جدید را هم آماده کند. گردنبندهایی با شکل انار، یا بخشی از آن، دانه‌های انار و طرح خورشید پر طرفدار ترین‌ها هستند؛ می‌گوید سال‌های قبل کارهایی با تکه های طلا محبوب ترین بود اما امسال با توجه به گرانی عجیب طلا، عموم سفارش‌ها به ترکیب چوب و سنگ اختصاص دارد.

یکی دیگر از مشاغل پر مراجعه یلدایی، خانمی است که سفارش های خوشمزه یلدایی را می‌پزد.
با معصومه، در صفحه شخصی‌اش صحبت کردیم؛ اندکی دیر اما با خوشرویی پاسخ می‌داد و از سینی‌های کلوچه های شکلاتی خوش آب و رنگش عکس می‌فرستاد.

​

انواع پیش غذای سرد و فینگر فود و کیک بسته به نوع انتخابی مشتری، در این صحفه‌ی پر رفت و آمد، هزینه های متنوعی دارند.

می‌گوید تیم مجربی از خانوم های خوش سلیقه تبریزی سفارش‌ها را آماده می‌کنند تا با بهترین کیفیت به دست مشتری برسد.

موضوعی که هزینه سفارش را میلیونی می‌کند و به گفته معصومه، تعداد سفارش‌ها را به نسبت سال‌های قبل به شدت محسوس و معناداری کاهش داده.

پاساژ خیام را تقریبا تمام تبریزی‌ها می‌شناسند؛ پاساژ قدیمی و کوچکی در دل پیاده‌راه تربیت که این روزها، ساعات بسیار شلوغی را تجربه کرده. احمد که در حال سامان دادن وسایل دم در مغازه است، می‌گوید یلدا یکی از چند مناسبتی در طول سال است که شکل و شمایل پاساژ را شلوغ می‌کرد، امسال اما ازدحام مرسوم را ندارد و مخاطبان قدیمی، پیش تر وسایل مورد نیازشان را خریده‌اند.

​

همزمان به سئوال خانمی در مورد نمد هندوانه‌ای پاسخ می‌دهد می‌افزاید معمولا سبد حصیری، کالسکه چوبی، قفس فلزی، شمع و نمد پر مخاطب ترین محصولات یلدایی هستند و روبان و ریسه و گل‌های کاغذی هم که جای خود را دارند.

سارا را جلوی همین مغازه می‌بینیم؛ با پاکت‌های خرید متنوعی از وسایل یلدایی؛ می‌گوید چند سالی هست که کار می‌کند و تزئینات سفارشی می سازد.

می‌گوید هر سال نزدیک یلدا و چهارشنبه‌سوری و نوروز، شب و روز نداشت برای آماده کردن سفارش‌هایی که در ابتدا جدی نبود اما حالا کسب و کاری رسمی شده که چرخ زندگی‌اش را می‌گرداند.

سفارش سارا می‌رسد و عزم رفتن می‌کند؛ قبلش می‌گوید در این چند سال هیچ سالی به اندازه امسال استرس نداشتم؛ می‌ترسیدم در اوضاع پیچیده فضای مجازی، موفق به گذراندن این برهه زمانی به شکلی موثر نشوم و نتوانم سفارش بگیرم یا سفارش‌های قبلی را به سرانجام برسانم و این یعنی یک مشکل خیلی بزرگ وسط مشکلات دیگر زندگی‌ام. آدرس صفحه‌اش را می‌دهد و با دستهایی که معلوم نیست زیر بار وسایل خم شده‌اند یا زیر بار زندگی، دور می‌شود.

​

برای یلدای مهربانی‌ها

«یه شب طولانی، کنار اونایی که دوسشون داری و دوست دارنو تو خوشحالی؛ جای چند مسافر قدیمی پیش ما خالی…

خاطرات یلدا، چله مشهور زندگی بیشتر ما گره خورده‌ با حضور پای میز و سفره عزیزانی که خدا می‌داند تا چه زمان سایه همراهی‌شان را خواهیم داشت. یلدا که می رسد جای خالی نبودن ها، عجیب می‌سوزد؛ یاد یلداهای قبل می‌رسد که با یاد و خاطره هایی روشن عجین شده. یلدا، جاهای خالی بسیاری دارد که آنرا با بغض و لبخند توامان می‌پوشانیم...

خاطراتی که مرور زمان و حضور پررنگ‌تر در بطن این همه ارتباط را کمرنگ‌تر از قبل کرده. انگار نه انگار که این عصر، روزگار بودن است نه اینکه به مدد مصادیق تکنولوژی تمام روابط واقعی‌مان را به دنیای مجازی بکشانیم و حتی لبخندهایمان هم به دو نقطه و نیم پرانتز تنزل پیدا کند.

شب یلدا است و چشم بزرگترها به در خانه‌هایشان که چه زمان صدای شادمانه‌ای، سکوت خانه را خط خواهد زد و به یاری سنتی دیرین، شبی خوش را با هم سپری خواهند کرد. دیدارهایی که آرزو داریم مانند خیلی از رسوم، به خاطره‌ای در فیلم‌ها و آلبوم‌های عکس تبدیل نشوند.

با تمام این اوصاف البته زندگی در جریان است و یلدا خود مصداق زندگی است؛ یلدا خود زندگی است، با همه تاریکی هایی که خورشید را چشم در راه است.

قصه‌ ما و یلدا قصه ای کهنسال است؛ قصه‌ای که همه‌اش به هندوانه‌ تزیین شده و کوکی انار و گیفت‌های متنوع ختم نمی‌شود. یلدا، شب ِ بیداری است.

این روزها و در میانه گرانی و سرما و آلودگی هوا و مشکلات بی‌پایان کرونایی، چیلله‌گئجه‌سی بهانه ایست برای اثبات زیبایی زندگی، برای انتظار خورشید، برای مهربانی در سرما؛ برای اینکه یادمان بماند همه این تلاطم برای ماندگار شدن روزهایی است که می‌خواهیم خاطره‌اش را زندگی کنیم.

هر چه بر سالهای عمرمان افزوده می شود، تعداد دورهمی‌های فامیلی کمتر و کمتر می شود و خاطره‌ای می‌ماند در دل شب های زمستانی.

یلدا اگر همین خاطره را برای نگاه‌های منتظر نسازد که این چنین ماندگار نیست.

​

آداب و رسوم شهرهای مختلف در شب یلدا

​

شب یلدا تاریخچه و آداب و رسوم مختلفی در شهرهای ایران دارد که در این گزارش به برخی از آنها پرداخته ایم.

شب چله یکی از سنت های باستانی ما ایرانیان است که پس از گذشت چندین سال هنوز پابرجاست، اما علت جشن گرفتن شب یلدا را در این مقاله بخوانید.

شب یلدا یکی از فرهنگ ها و سنت های ایرانیان است که خانواده ها را دور هم جمع می کند و آماده آمدن فصل زمستان می شوند.

برگزاری جشن شب یلدا در ۳۰ آذر

با فرا رسیدن روزهای آخر پاییز حس و حال عجیبی در بین ایرانیان برای جشن شب چله به چشم می خورد. شبی که تنها یک دقیقه طولانی تر از شب های دیگر سال است . شبی که با یک دقیقه طولانی بودنش همه اعضای خانواده، فامیل ها را در کنار بزرگ ترها جمع می کند و موجب شادی می شود.

آیین های شب یلدا چیست؟

در بلندترین شب سال آیین‌های مختلفی برگزار می‌شود اما چند مورد مشترک آن در همه شهرها یکسان است. خانواده‌ها با دورهمی که دارند سعی می‌کنند بهترین لذت را در این شب کسب کنند و استخاره با قرآن یکی از این آیین‌هایی است که در شب چله اتفاق می‌افتد تا برکت زندگی خود را دوچندان کنند.

شاهنامه خوانی و فال حافظ گرفتن یکی از آئین های ایرانیان در این شب است. در شب چله بیش از هر زمان دیگری شعرهای حماسی شاهنامه و شعرهای عاشقانه حافظ خوانده می شود و با آرزویی در دل، تفال بر دیوان حافظ زده می شود. این سنت شیرین هرسال با لذت و گرمی خاص تر و بهتری از سال های گذشته برگزار می شود.

Play Video

کد ویدیودانلود

فیلم اصلی

در جشن شب یلدا سفره ای بزرگ از میوه و آجیل پهن می شود البته هندوانه و انار و پشمک از اصلی ترین خوراکی های شب یلدا هستند.در این شب بزرگ تر ها قصه می گویند.

با توجه به رسم و رسوم شهرها نحوه چیدمان سفره شب یلدا متفاوت است

آداب و رسوم شب یلدا در شهر‌های مختلف ایران

شب یلدا در تهران

در تهران همه ساله شب یلدا را جشن می‌گیرند تا سنت‌های قدیم در لابه لای زندگی مدرنیته شان حفظ شود. یلدای تهران قدیم با میوه‌های تازه فصل پاییز، میوه‌های خشک شده تابستان، آجیل مخصوص، شیرینی و هندوانه به صبح می‌رسید. گرفتن فال حافظ نیز در چند سده اخیر به رسوم شب یلدای تهرانیان اضافه شده است.

یلدا در میان زنجانی ها شبی میمون و مبارک است که توسط آنها گرامی داشته می شود. صله ارحام یکی از بهترین دستاوردهای شب یلدا عنوان است. در زنجان در شب یلدا پیران و خردسالان جوانان و به خصوص بزرگترهای ایل در کنار هم جمع می شوند.

شب یلدا در اصفهان

مردم اصفهان دو شب را با نام شب چله برگزار می‌کنند. در شب چله اصفهانی‌ها سفره‌ای را با نام سفره‌ی شب چله باز می‌کنند که در آن هندوانه را به دلیل کروی بودنش سمبل خورشید می‌دانند و آن را در سفره‌های خود جای می‌دهند.

شب یلدا در کهگیلویه و بویراحمد

در این شب همه‌ی بستگان دور هم جمع می‌شوند تا کهنسال‌ترین فرد فامیل برای آن‌ها «متیل» (قصه‌ی بلند و افسانه ای) بخواند. مردم کهگیلویه و بویر احمد در این شب رسمی به اسم «کاسه بهره» دارند. این رسم به این صورت است که برای همسایه‌های فقیر غذا برده می‌شود. غذای معروف و سنتی شب یلدای آن‌ها کارده، شله ماش و شله بادام است.

شب یلدا در مازندران

اهالی مازندران در شب چله به منزل بزرگتر‌ها می‌روند و در دورهمی‌های خود به خوردن خوراکی و میوه‌های مخصوصی، چون انار، هندوانه وازگیل می‌پردازند. فردوسی خوانی می‌کنند و فال حافظ می‌گیرند. شب را با شنیدن داستان‌ها و صحبت‌های بزرگتر‌ها صبح می‌کنند و اعتقاد دارند که صبح شب یلدا خورشید به تاریکی و سیاهی پیروز شده است.

شب یلدا در فارس

مردم شیراز سفره شب چله را همانند سفره نوروز رنگین می‌کنند. آن‌ها سردیجاتی از جمله مرکبات و هندوانه را برای افراد سرد مزاج و خوراکی‌های گرم از جمله خرما و رنگینک را برای افراد با مزاج گرم آماده می‌کنند. خواندن شعر‌های حافظ یکی از رسم‌های جدا نشدنی برای شیرازی‌ها است.

شب یلدا در همدان

فال سوزن یکی از رسوم همدانی‌ها در شب یلدا است به این صورت که همه دور تا دور هم می‌نشینند و پیرزنی به صورت مداوم شعر می‌خواند و دختر کوچکی هم بعد از تمام شدن هر شعر به یک تکه پارچه آب نخورده و نبریده سوزن میزند و شعر‌های پیرزن بنا بر ترتیب نشستن مهمان‌ها فال آن‌ها می‌شود.

شب یلدا در اردبیل

شب یلدا در دیار آذربایجان و اردبیل به «چیله گئجه سنی» معروف است. «چیله گئجه سنی» نمادی از مهربانی، دورهمی و صله رحم است. در این شب همه در خانه بزرگ‌تر‌ها جمع می‌شوند و یلدا را جشن می‌گیرند. معمولا اهالی اردبیل با آجیل شب چله که تشکیل شده از کشمش، نخودچی، گندم، جو، عدس و برنج برشته یا بوداده، مغز گردو، بادام، تخمه کدو، قیسی، سنجد و کدو پذیرایی می‌شدند.

شب یلدا در کرمانشاه

براساس آیین دیرینه این استان، مردمان آن، شب یلدا بیدار مانده و سعی می‌کنند همدردی و همراهی خود را به مادر جهان در تولد خورشید نشان دهند. مردم کرمانشاه در این شب به خواندن قصه‌هایی همچون حسین کرد شبستری، رستم و سهراب، شیرین فرهاد می‌پردازند. البته در مجالس مردم کرمانشاه اشعار دلنشین و معروف شامی کرمانشاهی نیز شعر خوانی می‌شود.

شب چله در کردستان

«شه وی چله» اصطلاح کُردی شب چله یا شب یلدا است. از قدیم در این شهر نان سنگک با دلمه خوشمزه برای پذیرایی میهمانان تدارک می‌بینند و این امر به شکل یک رسم رایج در این شهر جا افتاده است. در هر محله‌ای اگر خانواده‌هایی وجود داشته باشند که استطاعت مالی مناسبی برای برگزاری این مراسم نداشته باشند، از طرف دیگران برایش شام برده می‌شود.

شب چله در گلستان

مردم گلستان دور یک کرسی جمع شده و نقل اندازی می‌کنند. نقل اندازی همان تعریف کردن داستان‌های شفاهی یا همان مثل گویی است. میوه‌های جنگلی و باغی میوه‌های مخصوص این شب در گلستان است شیرینی‌هایی همچون کَسمَک و مَت و همچنین کندس، لیمو، پرتقال و ولیک سفره شب یلدا را در خانه گلستانی‌ها رنگین می‌کند.

شب یلدا در آذربایجان (غربی و شرقی)

در این خطه رسم است که خوانچه‌های مزین شده و پر زرق و برق به خانه نامزد یا خانه تازه عروس می‌برند و در سینی‌های زیبا هندوانه‌ها را تزیین کرده و شال‌های قرمز رنگی در کنار آن می‌گذارند؛ در حالیکه مردم شمال با تزیین ماهی این رسم را برگزار می‌کنند.

نام گذاری یلدا به (شب چله)به این علت است که در باور تاریخی و اجتماعی مردم این منطقه در حقیقت زمستان به دوبخش چله بزرگ و چله کوچک تقسیم شده که چهل روز اول (از اول دی ماه تا دهم بهمن) را چله بزرگ و بیست روز بعدی را (از دهم بهمن تا اول اسفند) چله کوچک می نامند.

شب یلدا در قزوین

اهالی این شهر به دیدار بزرگتر‌های فامیل رفته و برایشان میوه‌های سرخ رنگ خشک شده که شب چره نام دارند می‌برند چرا که این کار از نظر آن‌ها شگون دارد. مردم قزوین در این شب با درست کردن سبزی پلو با ماهی و همچنین خوردن انار، هندوانه و تنقلات مختلف شب طولانی خود را به اولین صبح زمستانی می‌رسانند.

شب یلدا در مرکزی

در این شهر خانواده‌ها به دور کرسی نشسته و انواع تنقلات و میوه‌ها همچون انگور، هندوانه، نخودچی کشمش، تخمه و خرما روی سینی‌های قدیمی مسی چیده و میل می‌کنند. ریش سفیدان و بزرگتر‌های فامیل به غیر از خواندن اشعار سعدی و حافظ و فردوسی، داستان‌ها و خاطرات کهن ایران زمین را برای اهل خانواده نقل می‌کنند.

شب یلدا در خراسان شمالی

یکی از رسوم شب چله در خراسان شمالی پختن کدو، چغندرقند و لبو است. اگر در شب چله برف باریده باشد، یکی دیگر از رسوم مردم این استان خوردن برف شیره، معجونی از برف و شیره انگور است. قصه‌گویی، شاهنامه‌خوانی، تفال به خواجه شیراز و خواندن اشعار لسان الغیب از جمله رسومی است که همانند سایر نقاط کشور مرسوم است.

شب یلدا در خراسان رضوی

خوردن هندوانه در شب یلدا در کل کشور از جمله در بین مردم خراسان رضوی یک رسم دیرینه است. خراسانی‌ها معتقدند که خوردن هندوانه در شب یلدا باعث گرمی مغز و سوزندگی جگر می‌شود و اعتقاد دارند خوردن هندوانه چهار عنصر اصلی که شکل دهنده طبع انسانی است را به حالت تعادل و اعتدال می‌رساند.

شب چله در سیستان و بلوچستان

در شب یلدا در منطقه سیستان رسم بر این است که صاحب خانه، دیوان حافظ را به بزرگتر فامیل که سواد دارد، می‌دهد، سپس هر یک از میهمانان نیت کرده و بزرگ مجلس، تفألی به گنجینه حافظ می‌زند. از خوردنی خوشمزه و زمستانه که برای این شب آماده می‌شد، دوشو (دوشاب) نام دارد که از ترکیب خرمای خوب مضافتی به همراه روغن زرد حیوانی است.

آداب گلستانی‌ها در شب یلدا

یلدا دومین آیین بزرگ باستانی بعد از عید نوروز در گلستان است. در شب یلدا اعضای خانواده سعی می‌کنند در منزل بزرگتر فامیل که بیشتر پدر بزرگ و یا مادر بزرگ‌ها هستند جمع شوند_البته اگر این بزرگان در قید حیات نباشند برادر و یا خواهر بزرگ این مسئولیت را به عهده دارد_ تا هم گفتگو داشته باشند و هم به قول گرگانی‌ها خو و بش کنند.

شب چله در سمنان

یکی از آداب شب چله، خواندن شاهنامه و تفال به حافظ در جمع خانواده است. این کار توسط افراد با سواد و خوش صدا و عمدتاً پدربزرگ‌ها صورت می‌گیرد. نواختن نی همراه با زمزمه ترانه‌ها و ادبیات محلی و نیز انجام بازی‌های محلی در بسیاری نقاط از جمله سرگرمی‌های مردم در بلندترین شب سال به شمار می‌رود.

یلدا در یزد

یکی از آیین یزدی‌ها در شب چله خوردن آش شولی است. شهر یزد هم در شب یلدا همانند شهر‌های دیگر کشورمان آداب و رسوم خاص خود را دارد که در این شب، افراد یک فامیل در خانه‌ی یکی از بزرگان فامیل جمع می‌شوند و به خواندن قرآن و اشعار حافظ می‌پردازند و در خانه بعضی از خانواده‌های یزدی هم موسیقی سنتی نواخته می‌شود.

آداب یلدا در کرمان

کرمانی‌ها در شب یلدا در خانه بزرگ هر خانواده دور هم جمع می‌شوند، سفره‌ای پته دوزی شده روی قالی کرمانی پهن می‌کنند و دور اتاق را پشتی‌های پته دوز قرار می‌دهند. در میانه سفره نیز ظرفی ازپسته، هنداونه، انار‌های سیاه دانه روستا‌های اطراف، کلمپه «شیرینی سنتی کرمان»، قوتو و تنقلات دیگر می‌گذارند. در این شب مردم آشی به نام «اوماچو» طبخ می‌کنند.

یلدا در هرمزگان

مردم استان هرمزگان نیز با جمع شدن افراد خانواده در منزل یکی از بزرگان فامیل و بیان «چیچکا» (داستان‌های افسانه ای)، چیستان، روایت‌های تاریخی، خاطره گویی، حافظ خوانی، گرفتن فال حافظ و قرائت قرآن، شب چله را سپری می‌کنند. هرمزگانی‌ها اغلب در شب چله، نان‌های «رگاگ»، «سیلک» و «تومشی» پخت می‌کنند که با سس‌های «مهیاوه» و «سوراغ» آن‌ها را معطر و خوش طعم می‌سازند.

یلدا در البرز

یکی از رسوم زیبا و جالب در این شب مراسم درجی سران و شال اندازی است. در این رسم جالب جوانان ده در شب چله به بالای بام خانه رفته و از سوراخ روی بام که اصطلاحاً به آن درجی می‌گویند شالی پشمی را که به آن کیسه‌ای بسته شده است را به پایین می‌فرستند و اهل خانه در آن کیسه میوه و دیگر تنقلات در آن ریخته و جوانان و وسایل داخل کیسه را بین خود تقسیم می‌کنند.

یلدا در قم

هنوز در منزل برخی از بزرگتر‌ها بساط کرسی محیا است و هنوز هم مرم قم پای بند به تفال به فال حافظ در این شب‌ها هستند. آن‌ها به رسم گذشته برای شب یلدا آجیلی از گندم برشته، سوهان، کشمش، کنجد، شاهدانه، گردو و فندق تهیه می‌کنند. ضمن آن که آجیل، گندم برشته، میوه‌های فصلی، انواع تخمه و بادام زمینی، شیرینی، انار، سوهان و پشمک از جمله تنقلات قمی‌ها در شب یلدا است.

یلدا در چهارمحال و بختیاری

از سنت‌های شب یلدا در استان چهار محال و بختیاری قرائت قرآن و بیداری تا سحرگاه و نیایش برای سلامتی حاضران و آرزوی این است که این شب آغازگر زمستانی پر برف و باران برای رونق مزارع و کشتزار‌ها و پر بار شدن تابستان باشد. بختیاری‌ها اعتقاد دارند خوردن ماست، شیر، پنیر، کنجد، کدو و نان جو در شب یلدا موجب فراوانی نعمت تا پایان سال می‌شود.

یلدا در بوشهر

خاطره‌گویی ننه سرما در شب یلدا، حافظ خوانی، شاهنامه خوانی و خیام خوانی که آیین خاص بوشهر است به وسیله هنرمندان بومی بوشهر با سبکی شاد و پرطراوت اجرا می‌شود تا خانواده‌هایی که در این مراسم حضور دارند شبی فراموش ناشدنی و خاطره‌انگیز را تجربه کنند. از نظر آن‌ها انار و هندوانه با رنگ سرخشان نمایندگانی از خورشید در شب به شمار می‌روند.

شب چله در زنجان

این شب در زنجان بعد از نوروز و اعیاد مذهبی یکی ازشب‌های گرم و پرشور محسوب می‌شود و جزو رسم‌هایی است که گذر زمان وشهرنشینی نتوانسته آن را تغییر دهد یا کم رنگ کند. مردم زنجان کدو تنبل‌ها و چغندر‌های سرخ را برای این شب تهیه می‌کنند. شب چره که شامل گردو، کشمش، توت وگندم بوداده ولوبیای خشک است اصلی‌ترین آجیل شب یلدا در زنجان به حساب می‌آید.

آیین یلدا در لرستان

شب یلدا در گویش لری " اول قاره " است. در این شب آداب و رسوم ویژه‌ای اجرا می‌شود که از گذشته‌های دور نسل به نسل انتقال یافته است. در شب یلدا بسیاری از پشت بام منازل این شهر مملو از جوانان و نوجوانانی است که با شور و شوق فراوان عبارت "امشو اول قاره" (امشب شب یلدا است) را در شهر طنین‌انداز کرده و حال و هوای خاص شب یلدا را دو چندان می‌کنند.

یلدا در خوزستان

در استان خوزستان بر اساس سنتی دیرینه، پدربزرگ‌ها و مادر بزرگ‌ها نیز با فراهم کردن و پذیرایی از فامیل با تنقلات محلی و آجیل‌های شب یلدا، کانون گرم خانه را برای پذیرایی از فرزندان و نوه‌های خود مهیا می‌کنند. شاید بیشترین وانت‌های حامل هندوانه، شب یلدا در اهواز دیده شوند که مردم را به خرید آن دعوت می‌کنند و شور و حال خاصی میان مردم این شهر برای برگزاری آیین شب یلدا به وجود می‌آورند.

یلدا در ایلام

در ایلام مرسوم است که در شب یلدا تعدادی از جوانان و نوجوانان پسر در ابتدای شب یلدا جمع شده و هر کدام یک چوب دستی برداشته و همگی به در منازل آبادی مراجعه می‌کردند و سپس یکصدا می‌گفتند: «شِلی ملِی» (به معنی طلب غذا و خوراکی) و عده‌ای دیگر و یا همگی ادامه می‌دادند: خال دقولی و این گونه طلب مواد غذایی از صاحب خانه می‌کنند.

یلدا در خراسان جنوبی

یکی از خاص‌ترین آیین‌های شب یلدا در خراسان جنوبی مراسم کف زنی است. کف زنی یا کف درست کردن در اصطلاح محلی یک ماده غذایی سفید رنگ است که همراه گردو و یا پسته سرو می‌شود. این خوراکی خاصیت درمانی برای معده نیز دارد. آن‌ها در دورهمی‌های شب یلدا، گوشت داغ را به عنوان یک غذای محلی و بسیار مقوی مصرف می‌کنند.

اما چرا شب یلدا را جشن می گیریم؟

برای این سوال می توان دلایل زیادی را مطرح کرد اما به طور کلی موارد زیر می توانند بخشی از علت جشن گرفتن شب یلدا باشند.

در ایران باستان شغل اکثر مردم کشاورزی بوده و از این راه امرار معاش می کردند. به همین دلیل با تغییر فصل های سال شغل آن ها هم دچار دگرگونی می شد از این رو ایرانی های قدیم بر اساس تجربه به این نتیجه رسیدند که شب اول زمستان طولانی ترین شب سال است و پس از آن روزها بلندتر می شود به همین دلیل شب یلدا را شب تولد خورشید می دانستند.

ایرانیان بر این باور بودند که تاریکی، نماد اهریمن و روشنایی نمادی از خیر و نیکی است. به همین دلیل در آخرین شب پاییز که تاریکی طولانی تر است برای از بین رفتن اهریمن جشن می گرفتند. روزهای بعد از سی ام آذر طولانی تر می شود که به معنای پیروزی خورشید و نور بر تاریکی است.

Play Video

کد ویدیودانلود

فیلم اصلی

چرا برخی این شب را چله و برخی یلدا می نامند؟

در ادبیات و اشعار فارسی ایرانی یلدا به معنای تولد آمده است و ابوریحان بیرونی این شب را تولد خورشید نامیده است. اما چله نیز نام دیگری است که بر این شب گذاشته شده است چرا که از اول زمستان تا دهم بهمن را چله بزرگ و اوج سرما می دانند.

چرا هندوانه نمادی از شب یلداست؟

هندوانه یکی از میوه های محبوب تابستانی است ولی چرا در شب یلدا هندوانه می خوریم؟ بر اساس باور ایرانی ها خوردن هندوانه در شب یلدا باعث می شود که در سراسر زمستان، سرما و بیماری بر شما غلبه نمی کند.

انار در شب چله نماد چیست؟

انار نمادی از شادی و زایش است که با خوردن آن در شب یلدا انرژی و جانی تازه می گیریم.

جالب است بدانید که شب یلدا در کشورهایی مانند پاکستان، تاجیکستان و افغانستان هم جشن گرفته می شود. امید که امسال هم مانند سال های گذشته شبی به یادماندنی را برای خود و خانواده تان رقم بزنید.

رسم هدیه شب چله برای نوعروسان

شب یلدا برای دخترانی که به تازگی ازدواج کرده اند یا در نامزدی و عقد به سر می‌برند، حال و هوای دیگری دارد. از دیرباز رسم بر این بوده که تازه داماد‌ها در شب یلدا برای نوعروس خود طبق پیش کشی می‌برند.

در این شب خانواده عروس خود را برای پذیرایی از خانواده داماد آماده می‌کنند؛ بر طبق سنت‌های ایرانی، رسم بر این است که در بلند‌ترین شب سال خانواده‌هایی که تازه وصلت کرده اند، دور هم جمع شوند و خوشحالی و شادی را به شیوه دیگری جشن بگیرند. در این میان هدایایی هم از طرف خانواده داماد به عروس تقدیم می‌شود که لبخند پر رنگ تری را روی چهره عروس خانم می‌نشاند تا شادی و نشاط این شب بلند بیشتر شود.

هدایایی که در شب چله خانواده داماد برای تازه عروس در نظر می‌گیرند، در بیشتر فرهنگ‌ها تقریباً به یک شکل است. آجیل و میوه‌های تزیین شده پای ثابت هدایای شب یلدا هستند که به شکل‌های زیبایی تزیین می‌شوند. خانواده داماد هدیه‌ای هم برای عروس در نظر می‌گیرند که به طور معمول یک لباس زمستانی یا پارچه است.

یلدا شبی به بلندای آیین و سنت های کهن ایرانی

​یلدا؛ شبی به بلندای آیین و سنت‌های کهن ایرانی

«یلدا» یا «شب چلّه»، یکی از آیین‌های دیرینه ایرانی است که بیانگر زایش خورشید یا ایزدمهر در انقلاب زمستانی است.

«یلدا»، نام دیگر «شب چلّه» است که ایرانیان این نام را برای بلندترین شب سال انتخاب کرده اند که به رسم پیشینیان خود، در خانه بزرگ‌تر خانواده و یا فامیل دور هم جمع می‌شوند.

«یلدا» به معنای میلاد است و بسیاری از پژوهشگران، «یلدا» را زمان زایش خورشید یا ایزد مهر در انقلاب زمستانی می‌دانند و درواقع، در ایران باستان، جشنی تحت عنوان یلدا وجود نداشته؛ به طوری که در متن‌های باستانی ایرانی واژه یلدا دیده نشده است و در مقابل، آن‌ها برای انقلاب زمستانی و تغییر فصل، جشن می‌گرفتند.

معنای لغوی یلدا ارتباطی با منشأ این مراسم اصیل ندارد و درواقع، از متون ادبی به زبان روزمره عامه مردم ورود پیدا کرده است و در دوره اسلامی به مراسمی گفته می‌شد که از دوران کهن در زمان انقلاب زمستانی برگزار می‌شد و به نام‌هایی مثل آذرجشن و شب چلّه معروف بود.

گفته شده است مردم در گذشته، در جشنی تحت عنوان آذرجشن و جشن آتش در خانه‌های مردم در آغاز زمستان بود؛ به طوری که آن‌ها در خانه‌های خود آتش‌های بزرگ روشن کرده و خداوند مهربان را ستایش می‌کردند و دور هم جمع می‌شدند و به شادی می‌پرداختند و خوراکی می‌خوردند.

مردم عقیده داشتند که آتش روشن کردن برای برطرف شدن سرما و خشکی زمستان است و گرمای آن، سختی‌ها و زیان را از گیاهان دور می‌کند و به نظر می‌رسد که خوراکی‌هایی با طبع گرم مصرف می‌کردند تا از گزند سرما محافظت شوند.

تفأل زدن در شب چلّه باستانی و آذرجشن

همان طور که شواهد تاریخی و مردم نگارانه نشان می‌دهند زمان تغییر فصل، زمان خوبی برای تفأل و پیش گویی نزد ایرانی‌ها بوده است و به همین دلیل، احتمالاً در شب چلّه باستانی و آذرجشن، رسم تفأل زدن وجود داشته و این رسم‌های دیرینه تا به امروز همچنان برقرار هستند و در این میان، شاید مراسم شب چلّه اصفهان و ملایر قدیم که به نام «چله زری» معروف است، نام باستانی این جشن را در خود داشته باشد.

دلایل جایگزین شدن واژه‌های «یلدا» و «شب چلّه» به جای «آذرجشن» را می‌توان تغییر ذائقه فرهنگی ایرانیان و کنار رفتن آتش خانگی از کانون این جشن مطرح کرد.

پیشینیان از دیرباز شب چلّه را تا صبح بیدار بودند و به شادی و جشن می‌گذراندند و دور سفره‌هایی از خوراکی‌هایی متنوع می‌نشستند و این شب بلند را به عشق و مهربانی سپری می‌کردند.

اگرچه شب یلدا در تمامی این سال‌ها با تغییراتی همراه بوده، اما در مناطق مختلف کشور با سنت‌های خاص خود مورد توجه است.

دور هم جمع شدن در خانه بزرگ خانواده یا فامیل، تفأل به حافظ، خواندن شعر و شاهنامه و داستان، خوردن شیرینی، میوه، آجیل و انواع تنقلات از جمله مواردی است که در این شب طولانی انجام می‌شود و یلدا، آیینی ملی است که کنار هم بودن خانواده‌ها در آن باعث تحکیم هرچه بیشتر پیوند‌های خانوادگی و حفظ روابط خویشاوندی می‌شود که سنتی الهی است.

یلدا یا شب چلّه؛ میراث فرهنگی ناملموس ایران

در هفدهمین نشست کمیته بین‌الدولی پاسداری از میراث‌فرهنگی ناملموس یونسکو در شهر رباط مراکش که چندی پیش برگزار شد، «یلدا» یا «چلّه» به‌عنوان نوزدهمین عنصر میراث‌فرهنگی ناملموس ایران، به طور مشترک با افغانستان به ثبت جهانی رسید.

امیر صادقی، یک کارشناس ارشد مردم‌شناسی، در مورد پیشینه و فلسفه شب یلدا بیان کرد: در کتاب جشن‌های ایرانیان، بهرامی بر این عقیده است که واژه‌ یلدا از زبان سریانی و به معنای تولد است و دلیل این نام گذاری را چنین دانسته‌اند که در پایان این شب دراز که اهریمنی است، خورشید یا مهر متولد می‌شود و تاریکی را از میان می‌برد.

به گفته او، یلدا و مراسمی که در نخستین شب زمستان و بلندترین شب سال برپا می‌شود، سابقه‌ای چند هزار ساله دارد و از رسوم ویژه‌ آریایی‌هاست و اقوام قدیم هند و ایرانی و هند و اروپایی، جشن تولد آفتاب را در آغاز زمستان می‌گرفتند، به ویژه، ژرمنی‌ها عید تولد آفتاب را در آغاز زمستان می گرفتند و آن‌را به‌خدای آفتاب نسبت می دادند.

محمدحسن سمسار تاریخ نگار و محقق، درمورد اهمیت شب یلدا و ثبت جهانی این آیین کهن در یونسکو بیان کرد: به دلیل ثبت جهانی شب یلدا، قطعاً مردم متوجه شده اند آن چه که پیشنهاد و ثبت شده است، تأثیر جهانی غیر قابل چشم‌پوشی دارد. زیرا شب یلدا تنها یک مراسم نیست و مبدأ فکری و فرهنگی بسیار عمیقی دارد چراکه وقتی به ظاهر شب یلدا نگاه کنید، تنها این مراسم را می‌بینید، اما در عمق مطلب، یک اندیشه جهانی و انسانی بزرگ دیده می‌شود که این اندیشه تقریباً امروز در تمام جهان جاری است و به اعتقاد من تا بشریت روی کره خاکی زندگی می‌کند، این تأثیر هم باقی می‌ماند.

به گفته این محقق، یلدا آیینی است که از روزگار قدیم در ایران آغاز شده است و از سویی نیز، پیدایش و زایش خورشید نامیده می‌شود و یلدا برای ایرانی‌ها، پایان پاییز و آغاز زمستان و زایش مجدد طبیعت است.

سمسار گفت: اندیشه یلدا، تجلی‌های مختلفی دارد و تجلی آن در محصولات فرهنگی و هنری از همه موارد مشهودتر است. یعنی در ادبیات فارسی، شاعری را نمی‌توانید پیدا کنید که در مدح و ستایش یلدا سخنی نگفته یا شعری نسروده باشد و در واقع، این موضوع، در تمام اشعار فارسی و نثر وجود دارد.

این تاریخ نگار ادامه داد: هدف از برگزاری مراسم شب یلدا، تزریق گونه‌ای از فرهنگ و امید به خانواده است. امید، مبدأ تمام حرکت‌های فرهنگی و انسانی بشر است و بشر، بی‌امید تبدیل به یک ربات متحرک می‌شود و امید یعنی بشر در مقابل سختی‌های فرهنگی و اجتماعی مأیوس نشود. بنابراین ، وقتی یلدا جنبه جهانی پیدا می‌کند، به معنی دمیدن امید برای زندگی بهتر و زندگی با فرهنگ‌تر در همه جهان است.

سمسار افزود: در فرهنگ یلدا، فرهنگ روشنایی، گرمی و زایش مجدد وجود دارد و امروزه، این فرهنگ به یک فرهنگ جهانی تبدیل شده است و از دیگر ارزش های آیین شب یلدا این است که پیدایش این جشن از ایران آغاز شده است و امروز هم آن را به همه جهان معرفی می‌کند و همه را متوجه به این آیین کهن می‌کند.

​

فال آنلاین شب یلدا

فال آنلاین حافظ این روزها بازار داغی دارد که در شب یلدا میان خانواد‌ه‌ها به اوج خود می‌رسد.

تفال به دیوان حافظ از سنت‌های رایج شب یلداست؛ شب یلدا یا شب چله بلندترین شب اول زمستان و یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی است که طبق رسوم ایرانیان در این شب علاوه بر دور هم جمع شدن و خوردن خوراکی‌های مرسوم، بزرگ خانواده تفالی به دیوان خواجه شیراز می‌زند و برای همه می‌خواند.

شما مخاطبان گرامی باشگاه خبرنگاران جوان می‌توانید برای تفال به دیوان حافظ در بلندترین شب سال در کنار خانواده به صفحه فال آنلاین حافظ مراجعه کنید.

همچنین شما‌ می‌توانید با مراجعه به صفحه استخاره با قرآن در بلندترین شب سال حال و هوای ویژه‌ای را در این شب خلق کنید.

حافظ خوانی در شب یلدا از فرهنگ باستانی مردم است، زیرا اشعار حافظ در میان ایرانیان از همان ابتدا تاکنون ارج و قرب زیادی دارد و در اشعار این شاعر بزرگ جذبه و گیرایی زیادی نهفته است. فال یکی از پدیده‌های اثبات نشدنی است چرا که علم به تنهایی پاسخگوی همه نیاز‌های بشر در تنگنا‌های سخت زندگی نیست و لازم است در کنار آن ایمان، توکل، عشق و صبر و بردباری هم باشد. به طوریکه برخی از روانشناسان معتقدند از طریق اندیشه‌های والای حافظ و با تصویر سازی ذهنی مثبت می‌توان تحولات زیادی را در خود ایجاد کرد. گرفتن فال، دلیل بر این نمی‌شود که وظیفه و مسئولیت بزرگ انسانی خود را فراموش کنیم.

فال، پناه جویی انسان درمانده به عوالم مرموز غیبی است که فقط برای کسب امیدواری و دل خوشی است و درست یا نا درست بودن آن اتفاقی است. حافظ نیز مانند همه ما انسان بوده و گاهی در حل مشکلات زندگی خود نیز درمانده شده است. آن چنان که در برخی از اشعارش به آن اشاره کرده حافظا در کنج فقر و خلوت شب‌های تار ... از فقر یا تنهایی و ... اظهار کسالت کرده است، اما در باره درستی اشعار می‌توان گفت، چون در اشعار حافظ مضمون‌هایی سرشار از شادی و امید و نوید و کلمات دو پهلو و کلی گویانه فراوان است و به همه چیز در آن پرداخته شده است می‌توان معانی خوبی را در راستای نیت خود از آن استنباط کرد.

هر فالی راست و درست درنمی آید و هر کس برای تفریح و سرگرمی در مجلسی فال بگیرد نمی‌تواند با عالم غیب و روح حافظ تماس حاصل کند و حافظ به او راه نجات از ظلمات را نشان دهد. اما انسان‌های پاک دل با اخلاص و توکل به خدا، راهی به جهان غیب دارند همانطور که خداوند می‌فرماید: «و، چون بندگانم از من پرسند بدانند که من نزدیکم و دعای صاحب دعا را، چون دعایم کند اجابت کنم.» (سوره بقره، آیه ۱۸۶) و به قول حافظ:

گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان نگاه دار سر رشته تا نگه دارد

چطور پاسخ فال حافظ خودمان را تفسیر کنیم؟

اشعار خواجه حافظ شیرازی معمولا چند وجهی است و معانی گوناگون دارد. تشخیص خوب و بد اشعار حافظ به گیرنده فال و فهم و دریافت او از این اشعار بستگی دارد. بهتر است بعد از گرفتن فال حافظ این اشعار را بر اساس نیت خود بسنجید و روی آن کمی فکر کنید تا پاسخ خود را دریابید.

گاهی در شعر اشارات واضحی است که نشان دهنده نیت خوب است. مثلا اگر فالتان، غزل «دیدم به خواب خوش که به دستم پیاله بود» آمد، در آن این بیت هست: «از دست برده بود خمار غمم سحر / دولت مساعد آمد و می‌در پیاله بود». در این شعر خیلی واضح به بخت خوب برای انجام این کار، اشاره شده است و اگر این شعر برایتان آمد «قراری کرده ام با می‌فروشان / که روز غم بجز ساغر نگیرم» متاسفانه کارتان به مشکل می‌خورد.

اما اگر محتوای اشعار پاسخگوی شما نبود، به لغات و افعالی که در شعر به کار برده شده دقت کنید. مانند اینکه اگر درباره خانه خریدن در فلان محله مشورت خواسته اید، افعالی مثل خریدن و فروختن و ساختن و خراب کردن، لغاتی نظیر در و دیوار و داربست و حتی چیز‌هایی مانند نشستن و خوابیدن (کار‌هایی که در خانه انجام می‌دهیم) می‌تواند به نیت شما مربوط باشد. بعد از پیدا کردن این قسمت‌های مرتبط، به مثبت یا منفی بودن فعل مربوطه توجه کنید. جواب معلوم می‌شود. مثلا با همان نیت اگر غزل «بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایه بان دارد» آمد، در غزل بگردید، می‌توانیداین بیت را پیدا کنید: «ز سرو قد دلجویت مکن محروم چشمم را / بدین سرچشمه اش بنشان که خوش آبی روان دارد» در مصرع دوم خواهید فهمید که محله مورد نظر، چشم خواجه را گرفته است.

روش دیگر برای استنباط معنا و منظور فالتان، توجه به تصاویری است که خواجه در شعرش ساخته است. مثلا سر کتاب را باز می‌کنید و این بیت می‌آید: «گفتم خوشا هوایی کز باغ حسن خیزد / گفتا خنک نسیمی کز کوی دلبر آید». در بیت دو کلمه «خوشا» و «خُنُک» به کار رفته که مفهوم شعر را نیک می‌کند.

​

نگاهی به شب چله و یلدا در فرهنگ ایرانی

یک پژوهشگر درمورد شب چله و یلدا به عنوان یکی از کهن‌ترین آئین‌های ایرانی توضیحاتی داد.

سوفیا منشی‌پور، کارشناس‌ارشد زبان و ادبیات فارسی و پژوهشگر درمورد شب چله و یلدا در فرهنگ ایرانی بیان کرد: «شب چله» یکی از آئین‌های کهن ایرانی است. آخرین شب از فصل پاییز، ۳۰ آذر بلندترین شب سال در نیم‌کره شمالی زمین است و ایرانیان از دیرباز این شب را تا بامداد بیدار می‌مانده‌اند تا به استقبال فصل زمستان بروند. برآمدن خورشید اول روز دی‌ماه، این نوید را می‌دهد که دوران شب‌های دراز و سیاهی و ترس رو به افول گذاشته است و هر روز اندکی به ماندگاریِ روشنایی و روز افزود می‌شود و از درازای شب کاسته می‌شود.

چرا شب یلدا و آئین آن مهم است؟

سوفیا منشی پور درمورد دلیل اهمیت شب چله و آئین آن تصریح کرد: درآغاز بهتر است با گاه‌شماری ایران باستان بیشتر آشنا شویم تا به ارزش و جایگاه این شب و این جشن بیشتر پی ببریم.

در گاهشمار ایران باستان، هر یک از روز‌های ماه، به نام یکی از امشاسبندان (فرشتگان / ایزدان) نامیده می‌شده؛ همچنین هر ماه به نام یکی از امشاسبندان است (فروردین، اردیبهشت، خرداد، تیر، امرداد، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن، اسفند). هرگاه نام روز و نام ماه با هم یکی می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند، یعنی در هر ماه یک جشن ماهانه داشتند؛ اما در دی‌ماه چهار روز بود که نام ماه و نام روز یکی می‌شد؛ به‌عبارتی در دی‌ماه چهار جشن برگزار می‌شد. اولین روز از هر ماه، اورمزد (اهورامزدا) نام داشت و دی به معنی «دادار» صفتی برای اهورامزداست (دادار به معنی آفریننده و سازنده و بخشایشگر است). هشتم و پانزدهم و بیست‌وسوم دی ماه نیز «دی» نامیده می‌شدند؛ از این رو همان‌طور که گفته شد در دی‌ماه چهار جشن آئینی برگزار می‌شد که نخستین آن در روز اول دی‌ماه بود.

این پژوهشگر گفت: از طرفی باید به این نکته توجه داشت که زندگی ایرانیان برپایه کشاورزی و دام‌داری بود و از شرایط آب‌وهوایی و گردش فصول تأثیر می‌گرفت. زمستان برای کشاورزان و دام‌داران با دشواری‌های بسیاری همراه بوده‌است و انتظار فرارسیدن بهار و سپری شدن این روزگار سخت، همواره نور امید را در دل مردم روشن نگه می‌داشت؛ مردمی که برای زنده‌ماندن، چشم به خورشید و مادرِ زمین دارند تا بذر زندگی را در دل آن بکارند و در پاییز، با برداشت محصولات، آذوقه زمستان خود را فراهم آورند. آری، زندگی در دوران کهن، نبرد بین شب و روز بود، جدال تاریکی و روشنی، و «آفتاب» نماد قدرتمندی از ایزد «مهر» بود، ایزدبانوی پیمان و وفاداری. در طولانی‌ترین شب سال، مردم تا بامداد بیدار می‌ماندند تا به خورشید سلامی دوباره کنند و جان گرفتن دوباره آن را جشن بگیرند.

سوفیا منشی پور در پاسخ به این پرسش که «چرا به این شب، «شب چله» می‌گفتند؟» گفت: زمستان سخت در دو ماه دی و بهمن رخ می‌نماید و از اسفند ماه، زمین دوباره نفس می‌کشد و کم‌کم تنَش گرم می‌شود. ایرانیان قدیم دو ماه دی و بهمن را که جمعاً ۶۰ روز بود، به دو بخش تقسیم می‌کردند: چله بزرگ و چله کوچک. چله بزرگ ۴۰ روز اول بود (یعنی از اول دی تا ۱۰ بهمن) و چله کوچک ۲۰ روز باقیمانده بود (۱۱ تا ۳۰ بهمن) آن‌ها باور داشتند که در چله بزرگ سرما شدیدتر است. همان‌طور که مشاهده کردید، تا اینجا، نامی از یلدا به میان نیامده‌است.


یلدا چیست و از کجا آمده‌است؟

این پژوهشگر تصریح کرد: «یلدا» واژه‌ای سُریانی (زبانِ کهن مردم بابِل و سوریه) از خانواده زبان‌های سامی است که با واژه «میلاد» عربی مترادف است. این واژه به معنای تولد و زایش است و به میلاد عیسی مسیح اشاره دارد. هم‌زمانیِ زادروز عیسی مسیح با شب چله و البته آمیختگی باور‌های مهرپرستی با باور‌های مسیحیان، موجب شد که بلندترین شب سال را «شب یلدا» بنامند. پس از ظهور و گسترش مسیحیت، این نام در بین ایرانیان نیز رواج یافت و امروزه شب چله را شب یلدا می‌نامیم.

ابوریحان بیرونی، دانشمند قرن چهارم هجری شمسی، در آثار الباقیه، درباره روز اول زمستان (یلدا) می‌گوید: «و نام این روز میلاد اکبر است و مقصود از آن، انقلاب شَتوی (زمستانی) است. گویند در این روز، نور از حد نقصان به حد زیادت خارج می‌شود و آدمیان به نَشو و نما آغاز می‌کنند و پری‌ها (دیوها) به ذَبول و فنا روی می‌آورند.»

سوفیا منشی پور اظهار کرد: در ادبیات فارسی، یلدا در معنای کلی، به هر شب بلند و تاریک گفته می‌شود، همان‌طور که شاعران ما در اشعار خود از این نام برای بیان حسّ خود از شب بلند و طولانی هجر و فراق و گاه در توصیف ظلم و بیداد حاکمان بهره برده‌اند، گاه نیز شب و شب یلدا استعاره از سیاهی و بلندی زلف معشوق است.

این پژوهشگر ادامه داد: برای روشن‌تر شدن بحث، چند نمونه از اشعار شاعران ایرانی که در آن‌ها یلدا آمده است را مرور می‌کنیم:

هرکه مجموع نباشد به تماشا نرود/ یار با یار سفرکرده به تنها نرود

باد آسایش گیتی نزند بر دل ریش / صبح صادق ندمد تا «شب یلدا» نرود

(شب فراق و جدایی)

«سعدی»

***

عَلَم دولت نوروز به صحرا برخاست / زحمت لشکرِ سرما ز سرِ ما برخاست

روزِ رویش چو برانداخت نقابِ شب زلف / گفتی از روز قیامت «شب یلدا» برخاست
(استعاره از زلف معشوق)

«سعدی»

***

بر رخ تو کآفت جان من است / از «شب یلدا» سپه آورده‌ای

شانه کاو گم کرده بر فرق تو ره / موکشانش رو به ره آورده‌ای

(استعاره از زلف)

«امیرخسرو دهلوی»

***‌ای لعل لبت به دلنوازی مشهور / وی روی خوشت به ترکتازی مشهور

با زلف تو قصه‌ای است ما را مشکل / همچون «شب یلدا» به درازی مشهور

(زلفی که، چون شب یلدا دراز است؛ وجه شبه، بلندی است)

«عبید زاکانی»

***

دوشینه شبم بود شبیه «یلدا» / آن مونس غمگسار نامد عمدا

شب تا به سحر ز دیده دُر می‌سفتم / می‌گفتم ربِّ لاتذرنی فردا

«مهستی گنجوی»

***

شام هجران تو تشریف به هرجا ببرَد / در پس و پیش هزاران «شب یلدا» ببرد

«وحشی بافقی»

***

جز ماشطه‌ی صُنعِ تو کس حلقه نسازد / بر جبّه‌ی مه، جعدِ سیاهِ «شبِ یلدا»

«خواجوی کرمانی»

***

سنبلت زان‌رو به بالا سر فرود آورده است/ تا چو بالای تو دایم کار او بالا بود

هست در سالی شبی ایام را یلدا ولیک /کس نشان ندهد که ماهی را دو شب یلدا بود

(اشاره به دو زلف یار/ زلف دو تا)

«خواجوی کرمانی»

***

«ناصرخسرو قبادیانی» یلدا را به ظلمت شب و معصیت، تشبیه کرده‎است:

«قندیل فروزی به شب قدر به مسجد/ مسجد شده، چون روز و دلت، چون شب یلدا»

***

خاقانی در این بیت:

«تو جان لطیفی و جهان جسم کثیف است/ تو شمع فروزنده و گیتی شب یلداست»

انسان آرمانی را به جان لطیف و جهان را به جسم کثیف تشبیه کرده است.

***

سنایی، شاعر عارف قرن ششم هجری، در بیتی این‌گونه می‌گوید:

«به صاحب‌دولتی پیوند اگر نامی همی جویی / که از یک چاکری عیسی چنان معروف شد یلدا»

سوفیا منشی پور گفت: بعضی فرهنگ‌نویسان (ازجمله مؤلف برهان قاطع) چنین پنداشته‌اند که «یلدا» نام یکی از ملازمان حضرت عیسی (ع) بوده، اما دکتر محمد معین (برهان قاطع، ج ۴، ص ۲۴۴۷، پانوشت ۸) بر این باور است که چنین نامی در زمره ملازمان مسیح در هیچ مأخذی دیده نشده و «چاکری عیسی کردن» در بیت سنایی به معنی اختصاص یافتن زمان مزبور به ولادت وی است.

***

واژه یلدا در این بیت از حافظ کنایه از اختناق و استبداد دارد:

صحبت حکام ظلمت شب یلداست / نور ز خورشید خواه بو که برآید

این پژوهشگر مطرح کرد: از آن‌جا که شب یلدا بلندترین شب سال و آمیخته با تیرگی است، حافظ در بیت یادشده هم‌صحبتی و همنشینی با حاکمان جور و ستم را به شب یلدا تشبیه کرده است و سفارش می‎کند به‌دنبال نور و صبح صادق باشید تا به رستگاری برسید.

سوفیا منشی پور ادامه داد: هوشنگ ابتهاج، متخلص به «سایه»، از شاعران معاصر، شعری دارد که در آن از واژه «یلدا» برای بیان سیاهی زندان و بند استفاده کرده‌است:

«ای سایه! سحرخیزان دلواپس خورشیدند / زندان شب یلدا بگشایم و بگریزم»

شهادت بی بی دوعالم حضرت زهرا سلام الله

مردک پست که عمری نمک حیدر خورد

نعره زد بر سر مادر به غرورم برخورد

ایستادم به نوک پنجه ی پا اما حیف

دستش از روی سرم رد شد و بر مادر خورد

ببین می توانی بمانی...بمان

عزیزم تو خیلی جوانی بمان...

سنگ‏ها بر سوگ تو ندبه می‏ خوانند؛ در غروبی که شاخه ‏ات را شکسته بودند.

امشب، جای پای دوست، در خانه خالی است و ترنم مهربانی، بی‏ حدیث حضور او، خاموش است ...

علی، شبانه یاس می‏کارد !

شبانه ، داغ دلش را به خاک می‏گوید ؛ اگرچه فردا صبح ، از سمت خانه همسایه بوی نان آید .

دوباره بغض حسن با حسین می‏گیرد. و جای خالیِ مادر به خانه می‏پیچد

کجاست فاطمه امشب ؟ کجاست بانوی نور؟

دخترک فقط موقع نماز چادر سر میکرد انگار فقط خدا به او نامحرم بود ...

امام خامنه ای (مدظله العالی):
من تمام حاجاتم را در طول سال جمع نموده و در شب شهادت
مادرم فاطمه سلام الله علیها
از خدا می طلبم...

عزاداری شهادت حضرت زهرا (س) در حسینیه امام خمینی (ره)

عزاداری شهادت حضرت زهرا (س) در حسینیه امام خمینی (ره)

اولین شب مراسم عزاداری حضرت فاطمه‌زهرا (س) در حسینیه امام خمینی (ره) با حضور رهبر انقلاب برگزار شد.

اولین شب مراسم عزاداری حضرت فاطمه‌زهرا سلام‌الله‌علیها در حسینیه امام خمینی (ره) با حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی و با مرثیه‌سرایی و قرائت دعای توسل برگزار شد.

در این مراسم آقای محمدرضا پورزرگری، قاری بین‌المللی قرآن، آیاتی از کلام الله مجید را قرائت کرد و سپس حجت‌الاسلام والمسلمین صدیقی در سخنانی به تبیین یکی از آیات قرآن کریم درباره قیام برای خدا پرداخت و حضرت زهرا سلام‌الله‌علی‌ها را نمونه کامل و بارز قیام برای خدا در همه عرصه‌های روشنگری اجتماعی و فرهنگی و سیاسی دانست.

در این مراسم هم‌چنین، آقای مهدی سماواتی به قرائت دعای توسل پرداخت و آقای مهدی رسولی در رثای صدیقه کبری سلام‌الله‌علی‌ها مرثیه‌سرایی کرد.

امسال با توجه به ادامه شیوع برخی بیماری‌های واگیر و تاکید وزارت بهداشت مبنی بر رعایت شیوه‌نامه‌های بهداشتی، مراسم عزاداری در حسینیه امام خمینی (ره) هم‌چون سال قبل با حضور تعدادی از عزاداران از جمله خانواده معظم شهدا برگزار می‌شود و میزبانی از همه مشتاقان عزاداری امکان پذیر نیست.

اگرمی خواهی فرزندت نمازخوان شود اخلاقتو خوب کن!

اگرمی خواهی فرزندت نمازخوان شود اخلاقتو خوب کن!

«دخترتان تازه به سن تکلیف رسیده. راحتش بگذارید هر طور که دوست دارد نماز بخواند. به واجبات نماز اکتفا کنید. در نماز قنوت واجب نیست. تسبیحات یک بار کافیست. اگر دخترتان قنوت نمازش را نخواند، سرش داد نزنید که این چه وضع نماز خواندنه؟»در گزارش های قبلی از بایدها برای نمازخوان شدن فرزندان گفتیم و در این گزارش، روانشناس دینی از نبایدها می گوید.

دختر کوچک از همان اول که نمازتان را شروع کردید، در حال کشیدن چادرتان است و گه گداری هم سراغ مهر می‌رود و بازی پرتاب مهر برایش می‌شود هیجان انگیزترین بازی دنیا.در چند دقیقه ای که مثلا خواستید با خدا خلوتی کنید، بچه‌ها محدوده نماز خواندن تان را تبدیل کردند به میدان جنگ و دعواهای خواهر و برادری را به اوج رساندند. اینطور وقت ها واکنش شما چیست؟ پرخاش؟ چشم غره رفتن در حال نماز، یا یک زهرچشم گرفتن اساسی از بچه ها بعد از نماز...

البته رفتارهای شما موقع نماز خواندن فقط یکی از مواردی است که باید حواستان را جمع آن کنید و در تربیت دینی فرزندتان و نماز گریز شدن یا نمازخوان شدنش تاثیرگزار است. در این گزارش روانشناس دینی و مدیر موسسه تربیت بنیادی حجت الاسلام «محمد مهدی الهی منش» به شما می‌گوید که برای نماز‌خوان شدن بچه‌هایتان باید دور کدام رفتارها را خط بکشید؟

شرطی سازی در نماز

*«تحمیل، اجبار، برخورد تند» دور این رفتارها را خط بکشید

«تحمیل و اجبار و برخورد تند برای نماز خواندن.» حجت الاسلام الهی منش از والدین می‌خواهد که دور این رفتار را خط بکشند آن هم یک خط پر رنگ و اساسی و این نباید مهم را با مثال‌هایی توضیح می‌دهد:«بچه‌ای که مادرش او را از کودکی مجبور کرده به حفظ قرآن آن هم با بدخلقی و زور و اجبار و کلی خاطره بد در ذهن بچه ساخته، حالا این بچه بزرگ شده و صدای قرآن ناخوادگاهش را یاد خاطرات تلخ دوران بچگی می‌اندازد و او را از قرآن دلزده کرده است. صبح زود پدر پسر تازه بالغ شده یا دخترش را برای نماز خواندن صدا می‌کند با بدترین لحن و بدترین رفتار ممکن. بالش را از زیر سرش می‌کشد. پتو را با گفتن جملات منفی از روی بچه می‌کشد. این رفتارها چه بخواهید چه نخواهید بچه‌های شما را از نماز دلزده می‌کند. دلیلش را باید در یافته‌های روانشناسان جست و جو کرد.»

حال خوب پدر و مادر زمان خواندن نماز

*شرطی‌سازی با حال خوب

حتما قاعده شرطی‌سازی را شنیده اید؟ قاعده شرطی‌سازی در ایجاد علاقه به نماز و برعکس، دلزده کردن فرزندان از نماز بسیار تاثیرگزار است. با خواندن صحبت‌های الهی منش متوجه این قاعده می‌شوید؛

«وقتی دو مسئله را همزمان به فردی عرضه می‌کنید کناز هم بودن این دو مسئله در هنگام عرضه باعث می‌شود بین این دو موضوع در ذهن فرد تداعی ایجاد شود. طوری که وقتی یاد این می‌افتد یاد آن یکی هم می‌افتد.

مثلا وقتی یک نفر همیشه یک عطر یا ادکلن خاصی را می‌زند، شما با بوییدن این عطر خاص به حتم یاد آن فرد می‌افتید. حالا می‌توان از این راهکار برای ایجاد حس خوب استفاده کرد. مثلا موقع نمازخواندن همیشه یک عطر خاص بزنید.

بچه‌های ما در فضای معنوی در مسجد چه رفتاری را می‌بینند؟ رفتارهای خوب شما و محبت کردن‌های شما در حین نماز باعث می‌شود بچه شما وقتی یاد نماز می‌افتد یاد حال خوب و محبت شما بیفتد.»

*خاطره ساز ما در کودکی

صورت مهربان مادربزرگ با چادر گل گلی و شکلات‌های‌ریزی که همیشه زیر جانمازش داشت و وقتی نوه‌ها دورش را می‌گرفتند با صبر و حوصله یکی یکی غافلگیرشان می‌کرد. این تصویر خاطره ساز بسیاری از ما در کودکی هایمان است. الهی منش می‌گوید:«روانشناسان معتقدند ما بسیاری از تصمیمات مهم زندگی‌مان را براساس همین حس‌های خوب می‌گیریم.

اگر بچه را مسجد می‌بریم سعی کنیم آنجا به او خوش بگذرد. در مسیر برایش بستنی بخریم، بازی کنیم، شوخی کنیم. این حال خوب رفتن به مسجد در ناخودآگاه کودک تاثیر می‌گذارد و او را به نماز علاقه‌مند می‌کند و عکس این موضوع هم صادق است. یادتان باشد که به جای حرف زدن بیاییم حس خوب، خاطره خوب ایجاد کنیم.»

فرزندان ما همانی می‌شوند که ما هستیم نه همانی که ما می‌خواهیم

*پدر و مادر عزیز خودت با نماز چند چندی؟

«چقدر برای نماز و به موقع خواندن نماز اهمیت و ارزش قائل هستید؟» به این جمله کارشناس دینی فکر کنیم و ببینیم ما خودمان با نماز چند چندیم. الهی منش می‌گوید:«سرسری نماز خواندن والدین، نماز خواندن بی‌حوصله در آخر وقت، تمرکز نداشتن زمان نماز خواندن. نماز می‌خوانید همه اعضا و جوارح‌تان موقع نماز خواندن در حرکت است.کلی ایما و اشاره می کنید و با چشم و ابرو با بقیه حرف می زنید. این بی‌توجهی‌ها باعث می‌شود فرزند ما هم نسبت به نماز خواندن بی‌انگیزه شوند.یادتان باشد فرزندان همانی می‌شوند که ما هستیم نه همانی که ما می‌خواهیم.»

* اخلاقتو خوب کن!

اخلاق بد دیدن از مذهبی‌ها در شکل دادن تصویر کودکان و نوجوانان از دین تاثیر می‌گذارد. پس مراقب رفتارمان باشیم. این را الهی منش می‌گوید و ادامه می‌دهد:« دروغ‌ها، تهمت‌ها، بداخلاقی‌ها، بدقولی‌ها. . که ممکن است برخی از مذهبی‌ها انجام دهند باعث دلزده شدن بچه‌ها می‌شود. چون بچه نمی‌تواند بین دین و آدم مذهبی تفاوت قائل شود و این دو را از هم جدا کند.»

ایجاد انگیزه در فرزندان خردسال برای خواندن نماز انگیزه بیرونی است

*سختگیر نباش/ به واجبات نماز اکتفا کنید

سختگیر نباشید. این آخرین توصیه روانشناس دینی به والدین است؛«دخترتان تازه نمازخوان شده و به سن تکلیف رسیده. موقعی که نماز می‌خواند ساده بگیریم. اجازه دهید فقط نمازش را بخواند. راحتش بگذارید هر طور که دوست دارد نماز بخواند. به واجبات نماز اکتفا کنید. در نماز قنوت واجب نیست. تسبیحات یک بار کافی هست. اگر دخترتان قنوت نمازش را نخواند، سرش داد نزنید که چه کار کردی چرا قنوت نخواندی؟ این چه وضع نماز خواندنه؟می پرسید پس کی باید یاد بگیره؟ من می‌گویم نگران نباشید. به وقتش یاد می‌گیرد. به مرور زمان.»

*انگیزه از بیرون

دلیل تاکید بر دقت و حساسیت والدین در رفتارها به خصوص در دوران کودکی چیست؟ دلیل این تاکید را الهی منش توضیح می‌دهد:«روانشناسان دینی می‌گویند ایجاد انگیزه در فرزندان برای خواندن نماز تا زمانی که بچه‌های ما خردسال هستند و قوه تعقل و تفکر در آنها شکل نگرفته از بیرون است. یعنی کودک نقشی در ایجاد انگیزه ندارد و به طور کلی تحت تاثیر محیط پیرامونش قرار دارد.»

بیست و یک سال گذشت...

امام علی علیه السلام:

ماتَ خُزَّانُ الأمْوَالِ وهم أَحْيَاء والعلماءُ باقونَ ما بقي الدَهْرُ أعْيَانُهُم مَفْقُودَة وَأمْثَالُهُم في القُلُوبِ مَوجُودَةٌ.

گنجينه‌داران مال،مردگانند،هر چند در شمار زندگان باشند اما علما تا جهان باقى است زنده‌اند.آرى تن‌هايشان از ميان رفته است ولى آثارشان در دلها موجود است.
۱۴۰۲/۹/۹

بیست و یکمین سالگرد ارتحال پدرم...

برای شادی روح تمام درگذشتگان فاتحه ای نثار کنیم...

اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم و فرجنابهم...

رهبر انقلاب: از دو قطبی‌های کاذب بپرهیزید/ ایران قائل به همه پرسی در فلسطین است

رهبر انقلاب: از دو قطبی‌های کاذب بپرهیزید/ ایران قائل به همه پرسی در فلسطین است/ فجایع اخیر در غزه فشرده جنایات ۷۵ ساله رژیم صهیونیستی است

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب در دیدار هزاران نفر از بسیجیان سراسر کشور، گفتند: طوفان‌الاقصی علیه رژیم صهیونیستی است اما به معنای واقعی آمریکازدایی است

رهبر معظم انقلاب اسلامی صبح امروز در دیدار هزاران نفر از بسیجیان سراسر کشور، منطق امام خمینی(ره) در ایجاد بسیج را «مقاوم‌سازی حداکثری ایران در مقابل تهدید‌ها و خطرات» خواندند و با تبیین شاخصه‌های فرهنگ و تفکر بسیجی و بیان توصیه‌های مهم کاربردی، تأکید کردند: پیش‌بینی و بشارت امام درباره تشکیل هسته‌های مقاومت جهانی محقق شده و طوفان خاموش‌ناشدنی الاقصی، شکل‌دهی یک جغرافیای جدید سیاسی در منطقه غرب آسیا را تسهیل کرد که آمریکازدایی و ایجاد دوگانه «مقاومت و تسلیم» به جای دوگانه‌های جعلی و تحمیلی، و تسریع در حل مسئله‌ فلسطین، مهمترین خصوصیات این جغرافیای جدید سیاسی است.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در آغاز سخنانشان در این دیدار که به طور هم‌زمان برای حوزه‌های مقاومت بسیج در سراسر کشور پخش می‌شد، بسیج را یادگار گران‌بهای امام خمینی برشمردند و افتخار امام به بسیجی بودن را نشان‌دهنده شأن عظیم بسیج دانستند.
ایشان، دوراندیشی امام در تشخیص نیاز مبرم کشور به یک نیروی عظیم مردمی را منطق تشکیل بسیج خواندند و گفتند: منطق حداکثرسازی امکان مقاومت کشور در مقابل همه خطرات و تهدیدها، امروز و در آینده هم مستحکم و جاری است و وجود بسیج برای «دفاع همه‌جانبه مادی و معنوی از هویت ملی، امنیت ایران و منافع ملت»، کاملا ضروری است.
رهبر انقلاب کارنامه بسیج در ۴۴ سال اخیر را نشانه دقیق بودن هدف‌گذاری امام در ایجاد این نهاد مردمی دانستند و افزودند: عملکرد سرنوشت‌ساز و پیروزی‌آفرین بسیج در دفاع مقدس، نمونه‌ای روشن از دوراندیشی امام بود.
ایشان در تبیین جایگاه بسیج در مکتب امام به دو جمله امام راحل استناد کردند و گفتند: بسیج در نگاه امام لشکر مخلص خدا و مدرسه عشق است.
رهبر انقلاب، استفاده امام از تعبیر لشکر را نشان‌دهنده وجه رزمی بسیج خواندند و گفتند: رزمندگی یعنی ترکیب قدرت «مادی و جسمانی»، قدرت «روحی و اراده و شجاعت» و قدرت «فکری» یعنی تدبیر و ترفند جنگی.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تبیین «لشکر مخلص خدا» نیز گفتند: این جمله امام یعنی بسیج و بسیجی، خالصانه برای خدا می‌رزمد و در رزم، مظهر اشدّاء است.
ایشان، استفاده امام خمینی از تعبیر مدرسه عشق را برای بسیج، نشانه این حقیقت دانستند که بسیج «با عشق به خدا و معنویت و مردم»، در مسیر حق حرکت می‌کند و عشق واقعی را تعلیم می‌دهد و تدریس می‌کند.
رهبر انقلاب اسلامی عملکرد بسیج را تجلی این مفاهیم برشمردند و گفتند: بسیج در دفاع مقدس با قله‌های درخشانی چون سردار سلیمانی، صیاد شیرازی، همت، بابایی، شیرودی، همدانی و صدها سردار دیگر کاری کارستان کرد که این حرکت در دفاع از حرم و میدان‌های دیگر هم ادامه داشت.
ایشان با اشاره به حضور نمایان بسیج در میدان‌های محبت و خدمت و تلاش از جمله در عرصه‌های سازندگی، سلامت، بلایای طبیعی و علم و پژوهش، شهید فخری‌زاده و مرحوم کاظمی آشتیانی (موسس پژوهشگاه رویان) را دو بسیجی عرصه علم و دانش خواندند که مرزهای علم را در کشور جابجا کردند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با بیان مفهوم وسیعی از بسیج تأکید کردند: بسیج بیش از اینکه یک سازمان باشد، یک فرهنگ و تفکر است و هر فردِ صاحب این فرهنگ و تفکر ولو در سازمان بسیج نباشد،‌ یک بسیجی است و با این توصیف، جمع کثیری از ملت بسیجی هستند بدون اینکه در سازمان بسیج عضو باشند.
رهبر انقلاب سپس به تبیین خصوصیات مهم فرهنگ بسیجی پرداختند.
مردمی بودن، داشتن تعهد و احساس مسئولیت، بی‌اعتنا نبودن به مسائل جاری و آینده کشور، درک معنای انقلاب، انقلابی بودن، نظم‌ناپذیر نبودن، قانون‌گریز نبودن و هنجارشکن نبودن از جمله ویژگی‌هایی بود که ایشان در تشریح فرهنگ بسیجی بکار بردند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در همین زمینه افزودند: بسیجی البته ممکن است به مطلبی یا شخصی یا واقعیتی معترض باشد اما این اعتراض را با هنجارشکنی بیان نمی‌کند تا با دشمن مخرج مشترک پیدا نکند.
پرهیز از کارهای نمایشی و بدون محتوا و ویترینی، یاری افراد ضعیف، مواجهه با ظالم، دوری از کبر و غرور، پرهیز از طلبکاری از انقلاب و کشور و ملت، تکلیف‌گرایی، پرهیز از صرف امکانات و توانایی‌های سازمانی برای منافع شخصی و امانت‌‌داری از دیگر خصوصیاتی بود که رهبر انقلاب برای تبیین ویژگی‌های فرهنگ بسیجی برشمردند.
ایشان در نکته‌ای مهم گفتند: فرهنگ بسیجی -همچنان که در کمک به مردم در بلایای طبیعی شاهد بودیم- خدمت به همه مردم است؛ فراتر از دین و قومیت و سلیقه سیاسی مردم.
ایشان امام خمینی را مظهر همه ویژگی‌های فرهنگ بسیجی نامیدند و گفتند: امام همیشه خود را بدهکار مردم و پایین‌تر از آنها می‌دانست و لحظه‌ای از عمر خود را در جهت تأمین منافع خود صرف نکرد.
«جنبه فراملی و فرامرزی» خصوصیت برجسته دیگر بسیج بود که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای درباره آن گفتند: بشارت امام بزرگوار درباره «تشکیل هسته‌های مقاومت جهانی» امروز در منطقه محقق شده و هسته‌های مقاومت در حال تغییر سرنوشت منطقه هستند که یک نمونه آن، همین طوفان الاقصی است.
ایشان با اشاره به نقشه شکست‌خورده آمریکایی‌ها برای تغییر نقشه جغرافیای سیاسی غرب آسیا، خاطرنشان کردند: آنها چند سال قبل در قضیه لبنان گفتند به دنبال تشکیل «خاورمیانه جدید» بر اساس نیازها و منافع نامشروع خودش هستند که البته ناکام ماندند.
ایشان با برشمردن نمونه‌های شکست آمریکا در ایجاد نقشه جدید منطقه گفتند: آمریکا به دنبال نابود کردن حزب‌الله بود اما حزب‌الله بعد از جنگ ۳۳ روزه، بیش از ۱۰ برابر گذشته قوی‌تر شد.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای ناکامی آمریکا در بلعیدن عراق از طریق ایجاد حکومت آمریکایی و حاکم کردن یک ژنرال آمریکایی یا یک رئیس غیرنظامی آمریکایی و حتی یک عراقی وابسته به آمریکا را در مقاطع پس از اشغال، یکی دیگر از جلوه‌های شکست تشکیل خاورمیانه جدید خواندند و افزودند: در عراقی که آنها به دنبال بلعیدن آن بودند، امروز هسته‌های مقاومت در قضیه فلسطین وارد شده‌اند.
رهبر انقلاب، شکست آمریکایی‌ها در تسلط بر سوریه از طریق عوامل نیابتی آن مانند داعش و النصره را نمونه دیگری از ناکامی آنها دانستند و گفتند: یک برنامه دیگر آنها در طرح خاورمیانه جدید، تمام کردن مسئله فلسطین به نفع رژیم غاصب بود به‌گونه‌ای که چیزی به نام فلسطین باقی نماند، اما همان طرح خائنانه دو دولتی هم که قبلاً تصویب کرده بودند، محقق نشد و موقعیت و پیشرفت امروز فلسطین و حماس و جهاد اسلامی و سایر گروه‌های مقاومت قابل مقایسه با ۲۰ سال قبل نیست.
ایشان در نوعی جمع‌بندی، تأکید کردند: البته جغرافیای سیاسی منطقه در حال دگرگونی است اما نه به نفع آمریکا بلکه به نفع جبهه مقاومت.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با برشمردن خصوصیات نقشه جدید و در حال شکل‌گیری غرب آسیا گفتند: خصوصیت اول غرب آسیای جدید، «آمریکازدایی یعنی نفی سلطه آمریکا بر منطقه» است که البته این به معنی قطع روابط سیاسی کشورها با آمریکا نیست بلکه به معنی زائل شدن قدرت و تسلط سیاسی آمریکا است و همانگونه که می‌بینیم برخی کشورهای صد در صد تابع هم در حال زاویه گرفتن با آمریکا هستند.
ایشان از جمله اقدامات سالهای دور و نزدیک آمریکا برای تسلط بر منطقه را تقویت رژیم صهیونیستی و تشویق کشورها به ارتباط با آن خواندند و افزودند: یک نشانه واضح و آشکار آمریکازدایی از منطقه، حادثه عمیقاً تاریخ‌ساز طوفان الاقصی است که اگرچه علیه رژیم صهیونیستی بود اما در جهت آمریکازدایی است؛ زیرا جدول سیاست‌های آمریکا را در منطقه بهم ریخته و با استمرار آن، جدول سیاست‌های آمریکا در منطقه محو خواهد شد.
«بهم ریختن دوگانه‌های جعلی و تحمیلی در منطقه» خصوصیت دیگر غرب آسیای جدید است که رهبر انقلاب با اشاره به آن گفتند: دوگانه‌های «عرب و غیر عرب»، «شیعه و سنّی» و افسانه هلال شیعی، رنگ باخته که نمونه واضح آن در قضیه فلسطین است چرا که در طوفان الاقصی و قبل از آن، بیشترین کمک را به فلسطینیان شیعیان عرب و غیر عرب کرده‌اند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای افزودند: در مقابل آن دوگانه‌های تحمیلی، دوگانه جدیدی به نام «مقاومت و تسلیم» بر منطقه حاکم شده است و امروز جریان مقاومت یعنی تسلیم نبودن در برابر «زورگویی، زیاده‌خواهی و دخالت‌های آمریکا»، یک جریان واضح در منطقه است.
ایشان «حل مسئله فلسطین» را خصوصیت دیگر غرب آسیای جدید و در حال شکل‌گیری دانستند و افزودند: مسئله فلسطین به توفیق الهی به سمت حل شدن یعنی تشکیل حاکمیت فلسطینی در همه سرزمین فلسطین در حال حرکت است.
رهبر انقلاب با اشاره به طرح و منطق دنیاپسند، قابل قبول و متمدنانه جمهوری اسلامی برای فلسطین یعنی همه‌پرسی از همه فلسطینی‌ها، گفتند: غیر از اشغالگران، همه فلسطینی‌ها چه ساکنان فلسطین چه ساکنان کشورهای همسایه و اردوگاهها و مناطق دیگر باید بتوانند برای اداره فلسطین نظر دهند البته برخی می‌گویند رژیم صهیونیستی زیر بار این طرح نمی‌رود اما باید این اراده به آن تحمیل شود و اگر این طرح دنبال شود که ان‌شاءالله دنبال خواهد شد و اگر هسته‌های مقاومت، اراده و عزم خود را به طور جدی دنبال کنند، این هدف محقق خواهد شد.
ایشان با اشاره به انتساب یک نظر دروغ به جمهوری اسلامی ایران از زبان برخی‌ها در دنیا مبنی بر به دریا ریختن یهودیان و صهیونیست‌ها برای حل مسئله فلسطین، گفتند: نظر جمهوری اسلامی به دریا ریختن کسی نیست بلکه این است که باید دولتی با نظر مردم فلسطین تشکیل شود و درباره این گونه افراد نیز همان دولت تصمیم بگیرد.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر اینکه حادثه مهم و بی‌نظیر طوفان الاقصی باعث نزدیک شدن اهداف و تسهیل راه شده است، گفتند: رژیم صهیونیستی که اعصابش از این طوفان تکه پاره شده، برای خاموش کردن آن دست به بمباران بیمارستان و مدرسه و جمعیت‌های مردمی و کشتن کودکان کرد که البته با این جنایت‌ها نتوانسته و نخواهد توانست طوفان الاقصی را از بین ببرد.
ایشان با اشاره به ناکامی رژیم صهیونیستی در همه اهداف خود در این جنگ، تأکید کردند: این شکست با عصبانیت و وحشی‌گری‌ها جبران نمی‌شود بلکه اینگونه اقدامات باعث بی‌آبرویی بیشتر رژیم صهیونیستی و آمریکا و حتی بی‌آبرویی فرهنگ و تمدن غرب شده است.
ایشان با تقبیح موضع‌گیری یکی از سران غربی در زمینه توجیه جنایت‌های رژیم صهیونیستی با عنوان «دفاع از خود»، گفتند: فرهنگ و تمدن غربی این است که اسم به شهادت رساندن ۵ هزار کودک فلسطینی و استفاده از بمب فسفری را دفاع از خود می‌گذارند؛ بنابراین فرهنگ غرب هم در این قضیه بی‌آبرو شد.
رهبر انقلاب، فجایع ۵۰ روز گذشته را فشرده‌‎ی ۷۵ سال جنایت صهیونیست‌ها در فلسطین خواندند و افزودند: کشتار و آواره کردن مردم اعم از زن و کودک و شهرک‌سازی با ویران کردن خانه‌ها و مزارع فلسطینیان از جمله جنایت‌های مستمر اشغالگران در این ۷۵ سال بود که همه آن جنایت‌ها را به صورت فشرده در این ۵۰ روز نیز انجام دادند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای همچنین تأکید کردند: طوفان الاقصی خاموش‌شدنی نیست و ان‌شاءالله این وضع نیز ادامه نخواهد یافت.
بخش پایانی سخنان حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به بیان توصیه‌های کاربردی به سازمان بسیج و همه بسیجیان اختصاص داشت.
بصیرت افزایی، داشتن ابتکار عمل در مسائل مهم، پرهیز از بازی در زمین دشمن، امیدواری مستمر به آینده با تکیه بر پیشرفت‌های حقیقی کشور در شدیدترین تحریم‌ها و فشارها، پرهیز از غرور، قدردانی نعمت بسیجی بودن و آن را امانت گران‌بهای خدا دانستن، توکل همیشگی بر پروردگار، جذب «نیروهای طراح» در کنار نیروهای عملیاتی و اهمیت دادن بیشتر به تدبیر و فکر و طراحی، از جمله توصیه‌های ایشان به بسیج و بسیجیان بود.
رهبر انقلاب همچنین‌ پرهیز از دوقطبی‌های کاذب را مورد تأکید قرار دادند و افزودند: برخی اظهارات در فضای مجازی و جدا کردن مردم تحت عناوینی مانند «طرفدار این یا آن»، واقعا جای گله دارد؛ کسانیکه دین و مبانی و انقلاب و ولایت فقیه را قبول دارند، با هر اختلاف سلیقه برادرهای شما هستند و نباید دچار دودستگی شد.
در ابتدای این دیدار سردار غلامرضا سلیمانی رئیس سازمان بسیج مستضعفین ضمن بیان گزارشی از آخرین اقدامات این سازمان در زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی، امنیتی و علمی؛ «جهاد تبیین»، «جهاد خدمت» و «جهاد امیدآفرینی» را ۳ رویکرد اصلی بسیجیان برشمرد و بر آمادگی این نیرو برای مقابله با هرگونه تهدید علیه کشور و مبارزه با جنایات رژیم صهیونیستی تأکید کرد.

از اسم اعظم و آثار آن چه می‌دانید؟

از اسم اعظم و آثار آن چه می‌دانید؟

سخن درباره اسم اعظم مختص به دین اسلام نیست، زیرا بنا بر روایات خداوند اسم اعظم را به بعضی از انبیاء و اولیاء خود عطا فرموده است.

اسم اعظم در بین امت‌های پیشین نیز مطرح بوده است. به اعتقاد شیعه، اسم اعظم یکی از اسماء خداوند است که با بر زبان آوردن آن درخواست گوینده برآورده می‌شود.

اسم اعظم، اسمی الهی است که جامع، مرجع و منتهای همه اسما و صفات الهی به شمار می‌رود و همه حقایق را در بردارد. (المیزان، ج۸، ص۳۵۴)

دیدگاه‌های مختلف درباره حقیقت اسم اعظم

بسیاری از مفسران، آن را بر اساس ظاهر روایات، ترکیبی از حروف و الفاظ دانسته‌اند.

برخی اسم اعظم را اسمی معین نمی‌دانند. بلکه معتقدند هر اسمی که بنده غرق در معرفت الهی و انقطاع فکر و عقل از غیر خدا بر زبان آورد، اسم اعظم است. (شرح اسماءاللّه الحسنی، ص۹۲).

اما برخی دیگر، آن را اسمی معین می‌دانند، اما دلیل پنهان بودن اسم اعظم را از این جهت می‌دانند که مردم توجه بر ذکر و یاد همه اسمای الهی مراقبت کنند به این امید که اسم اعظم نیز بر زبانشان جاری شود. (شرح اسماء اللّه الحسنی، ص۱۰۲) این افراد معتقدند که اسم اعظم یکی از موارد زیر است: «اللّه» (جامع البیان، ج۱۴، ج۲۸، ص۷۲)، «هو» (شرح اسماء‌اللّه الحسنی، ص۹۴)، «الحیّ القیّوم» (مجمع‌البیان، ج۲، ص۶۹۶)، «ذوالجلال والإکرام» (مجمع‌البیان، ج۷، ص۳۴۹)، حروف مقطعه (جامع‌البیان، ج۱، ص۱۳۰)، برخی نیز اسم اعظم را از ۱۱ حرف «أهَمٌ، سَقَکٌ، حَلَعٌ، یَصٌ» مرکب و جامع عناصر چهارگانه (آتش، خاک، هوا و آب) دانسته‌اند. (فی ملکوت اللّه، ص۳۷)

از طرفی شاید یکی از راز‌های پنهان بودن اسم اعظم، در امان ماندن آن از دست نامحرمان است و این خود نوعی تقدس و تنزیه اسم خداوند است.

اسم اعظم در نگاه علامه طباطبایی (ره)

دیدگاه علامه طباطبایی (ره) بر این است که هیچ یک از نام‌های خدا را نمی‌توان بزرگ‌تر از دیگر نام‌ها دانست؛ بلکه هر نامی را بنده از روی التجاء و انقطاع کامل از ماسوا (هر آنچه غیر خدا) بر زبان آورد و به آن توسل کند، همان برای او اسم اعظم است. (المیزان، ج۸، صص ۱۸۰-۱۸۶) همچنین گوید اسم اعظم از سنخ الفاظ و حروف نیست، بلکه حقیقتی عینی و خارجی است. بر اساس نظر علامه اگر اسمای الهی در عالم مؤثّر بوده و واسطه‌های نزول فیض از ذات الهی هستند، الفاظ یا معانی آن‌ها چنین اثری ندارد، بلکه حقایق آن‌ها منشأ چنین آثاری است و اگر کسی درباره یکی از نیازهایش از همه اسباب، منقطع و به پروردگارش متّصل شود، به حقیقتِ اسمی که با نیاز وی مناسب است متّصل شده است، پس حقیقت آن اسم، تأثیر گذاشته و حاجت شخص برآورده می‌شود. حال اگر کسی به حقیقت اسم اعظم متّصل شود و دعا کند هر خواسته‌ای که داشته باشد مستجاب خواهد شد. (المیزان، ج‌۸، ص‌۳۵۵‌ـ‌۳۵۶)

دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی درباره اسم اعظم

آیت الله جوادی آملی نیز بر این باور است که اسم اعظم خدا، از جنس واژه و لفظ نیست بلکه مقامی است که هر کس روی این کرسی بنشیند، می‌تواند به اذن خدا، کار خدایی انجام دهد. (تفسیر موضوعی قرآن کریم، ج۶، ص۲۶۶)

آثار اسم اعظم

بر اساس روایات حضرت عیسی (ع) بر اثر بهره‌گیری از اسم اعظم توانست مردگان را زنده و کور مادرزاد و شخص مبتلا به بیماری پیسی را شفا دهد. (الکافی، ج۱، ص‌۲۳۰) و آصف‌بن‌برخیا با اسم اعظم، تخت بلقیس را از یمن به شام آورد. (الکافی، ج‌۱، ص‌۲۳۰)

همچنین کسی که اسم اعظم را بداند دعایش مستجاب و هرچه از خدا بخواهد به او عطا می‌شود. (بحارالانوار، ج‌۹۰، ص‌۲۲۴‌ـ‌۲۲۵) و از علم غیب به اندازه‌ای که خدا بخواهد آگاهی می‌یابد و دارای معجزه یا کرامت می‌شود (میزان‌الحکمه، ج‌۲، ص‌۱۳۶۷) و همه خیرات و برکات بر او فرود می‌آید. (المیزان، ج‌۸، ص‌۳۵۴)

با بررسی و توجه در روایات و دعا‌های مربوط به اسم‌اعظم، درمی‌یابیم که با اسم اعظم کار‌هایی از قبیل پدیدآوردن، نابودکردن، ابدا، اعاده، روزی‌دادن، زنده‌کردن، میراندن، جمع‌کردن و متفرق ساختن و ... را می‌شود انجام داد. (رسائل توحیدی، ص‌۷۳)

روایات بسیاری اسم اعظم را قابل انتقال و آموزش به دیگران می‌داند، و اینطور نیست که فقط شخصی که قابلیت معنوی آن را بدست آورده، مختص خودش باشد و قابلیت انتقال را نداشته باشد. چنانچه پیامبران اسم اعظم را به فرزندان و اوصیای خود آموزش می‌دادند. (بحارالانوار، ج‌۱۱، ص‌۲۲۷، ۲۴۶)

عمربن‌حنظله می‌گوید: از امام باقر (ع) خواستم اسم اعظم را به من بیاموزد. فرمود: آیا توان آن را داری؟ گفتم بلی. ولی حالتی پیش آمد که از خواسته خویش منصرف شدم. (رسائل توحید، ص‌۷۳)

بر اساس روایات بسیاری در صدر اسلام، یادگیری اسم اعظم درخواست و آرزوی خیلی‌ها بود و برخی از اصحاب ائمه و همسران پیامبر درخواست یادگیری آن را داشتند. (البرهان، ج۴، ص۲۱۹)

در روایاتی به این نکته توجه داده شده که یادگیری اسم اعظم نیازمند ظرفیت، قابلیّت و لیاقت است و اسم اعظم را به هرکسی نمی‌توان آموخت.

آثار آگاهی از اسم اعظم برای خود فرد

تسلط بر امور تکوینی: در آیه ۴۹ سوره آل‌عمران چگونگی سلطه و نوعی دخل و تصرف در نظام تکوین حضرت عیسی (ع) را بیان می‌کند: بر او را به عنوان رسول و فرستاده به سوی بنی‌اسرائیل (قرار داده، که به آن‌ها می‌گوید) من نشانه‌ای از طرف پروردگار شما، برایتان آورده‌ام، من از گِل، چیزی به شکل پرنده می‌سازم، سپس در آن می‌دمم و به فرمان خدا، پرنده‌ای می‌گردد؛ و به اذن خدا، کور مادرزاد و مبتلایان به برص (پیسی) را بهبودی می‌بخشم، و مردگان را به اذن خدا زنده می‌کنم، و از آنچه می‌خورید، و در خانه‌های خود ذخیره می‌کنید، به شما خبر می‌دهم، مسلما در اینها، نشانه‌ای برای شماست، اگر ایمان داشته باشید.

بالارفتن درجه: اگر اسم اعظم از طرف خداوند به فرد تعلق گرفته باشد باعث بالا رفتن درجه و مقام دارنده آن می‌شود. در آیات ۱۷۵ و ۱۷۶سوره اعراف در مورد بَلْعَم باعور سخن می‌گوید که: برای آن‌ها بخوان سرگذشت آن کس را که آیات خود را به او دادیم، ولی (سرانجام) از (دستور) آن‌ها خارج گشت و شیطان به او دست یافت و از گمراهان شد و اگر می‌خواستیم (مقام) او را با این آیات (و علوم و دانشها) بالا می‌بردیم، ولی او به پستی گرائید و از هوای نفس خویش پیروی کرد. (براساس روایات نقل شده، مقصود از «ءایـتنا»، اسم اعظم الهی است)

این آیه داستان کسی را نقل می‌کند که ابتدا در صف مؤمنان بوده و حامل اسم اعظم و علوم الهی، سپس از این مسیر خارج شده و شیطان وسوسه‌اش کرده، و در نهایت گمراه و بدبخت شده است. (تفسیر نمونه، ج۷، ص۱۲)

علی بن ابراهیم قمی در تفسیر خود ذیل آیه می‌نویسد: پدرم از حسین‌بن خالد از امام رضا (ع) برایم نقل کرد که امام فرمود: بلعم باعورا دارای اسم اعظم بود، و با اسم اعظم دعا می‌کرد و خداوند دعایش را احابت می‌کرد. ولی در آخر به سمت فرعون مایل شد، و از درباریان او شد. تا روزی که فرعون برای دستگیری موسی و یارانش از بلعم خواست که از خدا بخواهد موسی و اصحابش را به دام او بیندازد. بلعم بر الاغ خود سوار شد تا به جستجوی موسی برود. الاغش از راه رفتن امتناع کرد. بلعم حیوان را زد. الاغ به اذن خدا به زبان آمد و گفت: وای بر تو برای چه مرا می‌زنی؟ آیا می‌خواهی با تو بیایم تا تو بر پیغمبر خدا و مردمی با ایمان نفرین کنی؟ بلعم این را که شنید آنقدر آن حیوان را زد تا مرد، و همانجا اسم اعظم از زبانش برداشته شد. (تفسیر صافی، ج۲، ص۲۵۳/مجمع‌البیان، ج۴، ص۳۹۴)

تعیین اسم اعظم الهی

در مورد تعیین اسم اعظم الهی روایات فراوانی وارد شده که به برخی اشاره می‌کنیم:

امام عسکری (ع) فرمود: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم»، به اسم اعظم نزدیک‌تر است از سیاهی چشم به سفیدی آن. (بحارالانوار، ج۷۸، ص۳۷۱)

در برخی روایات گفتن یکصد مرتبه «بسم اللَّه الرحمن الرحیم، لاحول ولا قوه الاّ باللَّه العلیّ العظیم» بعد از نماز صبح را اسم اعظم الهی گفته‌اند.

در روایاتی نیز نام‌های مقدّس دیگری از نام‌های خداوند و اسمای حسنی را اسم اعظم گفته‌اند. (بحارالانوار، ج۹۰، ص۲۲۳)

امام باقر (ع) فرمود: نام اعظم خدا هفتاد و سه حرف است که آصف یک حرف آن را می‌دانست و آن را به زبان آورد. (بحارالأنوار، ج۱۴، ص۱۱۳)

بنابراین اگر کسی اسم اعظم خداوند را داشته باشد، آثاری در او ایجاد می‌شود که هر دعایی کند مستجاب شده و قادر به تصرف در جهان طبیعت می‌شود.

آیت‌الله جوادی آملی: فاطمیه، امامت و ولایت شناسی است

آیت‌الله جوادی آملی: فاطمیه، امامت و ولایت شناسی است

یکی از مراجع تقلید شیعیان گفت: فاطمیه تنها عزاداری نیست بلکه باید بدانیم که این فاطمیه، اربعین و این‌ها برای ما مکتب هستند چراکه اهلبیت عصمت و طهارت، قرآن ناطق‌اند؛ «فاطمیه»، امامت شناسی، ولایت شناسی، نبوت شناسی، وحی شناسی و فرصتی برای بیان کلمات این بزرگواران است و آخر هم اشک و عزداری است.

آیت الله جوادی آملی در جلسه درس امروز که همزمان با ایام فاطمیه برگزار شد، بیان داشت: امیدواریم همه ما حرمت و جلال و شکوه فاطمیه را به یاد داشته باشیم و بدانیم که جلال و شکوه این نظام و اصل دین به برکت همین چهارده معصوم هست.

وی ادامه داد: فاطمیه تنها عزاداری نیست، بلکه باید بدانیم که این فاطمیه و اربعین و اینها برای ما مکتب هستند، چرا که اهلبیت عصمت و طهارت، قرآن ناطق اند؛ «فاطمیه»، امامت شناسی، ولایت شناسی، نبوت شناسی، وحی شناسی و فرصتی برای بیان کلمات این بزرگواران است و آخر هم اشک و عزداری است.

این استاد حوزه تصریح کرد: جلال و شکوه این نظام و اصل دین به برکت همین چهارده معصوم هست، این بزرگواران، آدم عادی نیستند، امیرالمومنین علی علیه السلام صریحا می فرماید که قرآن کریم، کتاب صامت است و ما اهلبیت، کتاب الله ناطق هستیم.

وی بیان داشت: ما یک امام می خواهیم قبل از اینک جامعه و کشور امام بخواهد، ما را چه کسی اداره کند؟ چشم و گوش یا وهم و خیال یا علم و یا عقل اداره کند؟! علم قدرت ندارد که امامت ما را بر عهده بگیرد، از علم کاری ساخته نیست، علم فقط چراغ است نه صراط، اگر می خواهیم آدم شویم با علم نمی شود. تمام توطئه ها و حرفها در برابر انبیاء و تمام اغواگری ها و بازیهای سیاسی برای علم است، باید دست و پای علم را عقال کرد «و بالعقل یعتقل»؛ این عقل است که می‌تواند امام جامعه باشد و لذا مرحوم کلینی نیز در آخر مقدمه خود بر کتاب کافی می گوید: «قطب فرهنگی یک ملت، عقل آن ملت است».

جوادی آملی گفت: آنچه مهم است و اصرار ائمه که عقل محض هستند، این است که اولین چیزی که خداوند خلق کرده، عقل است و آن وجود مبارک پیامبر اکرم است، امام علی علیه السلام که صریحا می فرماید قرآن، کتاب صامت است و من کتاب ناطق، آن حضرت که مرتب می فرمود «سلونی قبل ان تفقدونی» از من سؤال کنید پیش از آنکه مرا از دست دهید، زیرا من به راههاى آسمان از راه هاى زمین آشناترم! این بزرگواران فرموده اند که بدون امام نمی شود زندگی کرد و امام شما علم شما نیست بلکه امام شما عقل است، عقلی که « مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَنُ وَ اکْتُسِبَ بِهِ الْجِنَان‏». از مصادیق بارز آن، وجود مبارک حضرت زهرا(س) است.

وی اظهار داشت: فاطمیه عزاداری تنها نیست ، بلکه باید خطبه آن حضرت تدریس شود و کلمات آن حضرت بیان شود، چرا که این بانو، یک شخص عادی نیست که تنها بگوییم مقدس است و اهل بهشت و اینها، بلکه مرحوم کلینی در کتاب کافی نقل کرده است که مکرر جبرییل خدمت حضرت زهرا می آمد! «إِنَّ فَاطِمَةَ ع مَکَثَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص خَمْسَةً وَ سَبْعِینَ یَوْماً وَ کَانَ دَخَلَهَا حُزْنٌ شَدِیدٌ عَلَى أَبِیهَا وَ کَانَ یَأْتِیهَا جَبْرَئِیلُ ع فَیُحْسِنُ عَزَاءَهَا عَلَى أَبِیهَا وَ یُطَیِّبُ نَفْسَهَا وَ یُخْبِرُهَا عَنْ أَبِیهَا وَ مَکَانِهِ وَ یُخْبِرُهَا بِمَا یَکُونُ بَعْدَهَا فِی ذُرِّیَّتِهَا وَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَکْتُبُ ذَلِکَ»، «کان» مفید استمرار است، مکرر جبرییل می آمد! برای هر پیغمبری جبرییل نمی آید، ولی جبرییل برای عرض تسلیت خدمت حضرت زهرا می آمد و همچنین خبر از حوادث آینده می داد، البته ما یک نبأ دارد، ولی نبی نیست، چون گاهی شریعت می آورد و گاهی طریقت می آورد، ولی مگر برای هر پیغمبری، جبرییل می آید؟! این می شود فاطمه(س).

این استاد حوزه ادامه داد: وجود مبارک فاطمه(س) آنچه را که از جبرئیل شنیده بود، می فرمود و املا می کرد «وَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَکْتُبُ ذَلِکَ»؛ آن وقت املا می کرد و امیرالمؤمنین می نوشت! این برای کدام مقام است؟ وحی را فاطمه دریافت کند به علی (سلام الله علیه) بگوید و علی بشود کاتب وحی فاطمه! لذا اگر می بینید این همه جلال و شکوه علما و و فقهای بزرگ و مراجع در عرض ادب به پیشگاه این بانودر ایام فاطمیه هست، به این علت است.

وی بیان داشت: در حدیثی دیگر هست که یونس ابن عبد الرحمن می گوید که امام صادق (ع) فرمود که «لَولا أنَّ اللّه َ خَلَقَ أمیرَ المُؤمِنینَ لِفاطِمَةَ ما کانَ لَها کُفوٌ عَلَى ظَهرِ الأرضِ» اگر علی نبود، هیچ کفوی بر روی زمین برای حضرت زهرا وجود نداشت، «مِنْ آدَمَ وَ مَنْ دُونَهُ». لذا وظیفه ما تنها عزاداری و اینها نیست، فاطمیه برای ما مکتب است! عزاداری، فاطمیه اول، فاطمیه دوم، کربلا، اربعین، 28 صفر اینها برای ما مکتب است! اینها قرآن ناطق هستند!، اصل اینها امامت شناسی است! ولایت شناسی است، نبوت شناسی است، وحی شناسی است و کلمات اینها را گفتن است، آخرش هم چند قطره اشک است.

جوادی آملی در پایان اظهار داشت: امیدواریم همه ما حرمت و جلال و شکوه فاطمیه را داشته باشیم و به برکت فاطمیه نظام ما سالم بماند.

شهادت حضرت فاطمه سلام الله(به قول ۷۵ روز)

«جای خالی یاس»

سنگ‏ها بر سوگ تو ندبه می‏ خوانند؛ در غروبی که شاخه ‏ات را شکسته بودند.

امشب، جای پای دوست، در خانه خالی است و ترنم مهربانی، بی‏ حدیث حضور او، خاموش است ...

علی، شبانه یاس می‏کارد !

شبانه ، داغ دلش را به خاک می‏گوید ؛ اگرچه فردا صبح ، از سمت خانه همسایه بوی نان آید .

دوباره بغض حسن با حسین می‏گیرد. و جای خالیِ مادر به خانه می‏پیچد

کجاست فاطمه امشب ؟ کجاست بانوی نور؟

دخترک فقط موقع نماز چادر سر میکرد انگار فقط خدا به او نامحرم بود

امام خامنه ای (مدظله العالی):
من تمام حاجاتم را در طول سال جمع نموده و در شب شهادت
مادرم فاطمه سلام الله علیها
از خدا می طلبم...